پنج- حكومت موروثى و خلافت به جاى امامت: حكومت يزيد به جاى معاويه، مولود جريانى بود كه از سقيفه آغاز شد و به فاجعه كربلا انجاميد.
معاويه در سال ٥٦ هجرى ولايت‌عهدى يزيد را اعلام كرد و مردم را به بيعت با يزيد فراخواند. او مى‌دانست برخى از صحابه تن به اين خلافت نمى‌سپرند.
از اين‌رو، مخالفت‌ها را با دسيسه و تهديد سركوب كرد. آن‌گاه زمينه پذيرش حكومت يزيد را در بصره، كوفه، مدينه، مكه و شام فراهم نمود. در مدينه، امام حسين (ع) و شخصيت‌هايى مانند عبداللّه بن زبير مخالفت كردند و معاويه همين كه شرايط مدينه را مناسب نديد، گروه‌ها و نمايندگان قبايل را دعوت كرد كه در شام با يزيد بيعت كنند. مغيره كه از زمينه‌سازان حكومت‌
فرهنگ عاشورا ٦٥ ٢. ايثار در عطش ..... ص : ٦٥
يزيد بود، مى‌گفت: «من با اين كار زخم مهلكى به جامعه اسلامى زدم كه هرگز التيام نمى‌پذيرد.» «١»
امام حسين (ع) در چنين شرايطى حركت مى‌كند تا خونى تازه در رگ‌هاى جامعه جارى كند و حياتى دوباره در پيكر فرتوت و فرسوده امّت اسلامى بدمد. او در مقابل سپاه حُرّ فرمود:
أَلا تَرَوْنَ أَنَّ الْحَقَّ لا يُعْمَلُ بِهِ وَ أَنَّ الْباطِلَ لا يُتَناهى‌ عَنْهُ لِيَرْغِبَ‌الْمُؤْمِنُ‌فى‌ لِقاءِ رَبِّهِ مُحِقّاً فَانّى‌ لا أَرَى الْمَوْتَ الَّا سَعادَةً وَ الْحَياةَ مَعَ الظَّالِمينَ الَّا بَرَماً «٢»
آيا نمى‌بينيد كه به حق عمل نمى‌شود و از باطل بازنمى‌دارند. در چنين وضعى شايسته است كه مؤمن آرزوى مرگ كند. من مرگ را جز سعادت و نيكبختى و زيستن با ستمگران را جز ذلت و ناتوانى نمى‌بينم.