است و از پيام، حماسه و ابعاد عارفانه كربلا كم‌تر مى‌توان نشان گرفت. در تركيب‌بند محتشم كاشانى با مطلع:
باز اين چه شورش است كه در خلق عالم است باز اين چه نوحه و چه عزا و چه ماتم است‌
كه امروز زينت پرده‌ها و مجالس سوگوارى است، با همه زيبايى، عظمت، استحكام، بلاغت و تأثيرگذارى، از وصف فتوّت، پاكى، پارسايى، ستيم‌ستيزى، عشقبازى، زمان‌شناسى، وحدت و همدلى و جلوه‌هاى شكوهمند پاكبازان كربلا تقريباً كم‌بهره است. به سخن ديگر، اين سروده گزارش حماسه و اخلاق و معرفت و محبّت كربلا نيست، بلكه غمنامه‌اى زيبا، سوزناك و مؤثّر است.
در سروده‌هاى پس از اين تركيب‌بند، هزاران سروده سوزناك و مؤثّر ديگر مى‌توان يافت كه تنها همين بُعد كربلا را ترسيم كرده‌اند و با همه ارزش و گيرايى، كربلا با تمام ابعاد در آن‌ها چهره ننموده است. در اين ميان، نمونه‌هايى چون سروده حجةالاسلام نيّر تبريزى نادر و كمياب است. «١» در سروده‌هاى عصر انقلاب و دفاع مقدّس، با بهره گرفتن از الگوهاى كربلا افزون بر بيان عظمت‌ها و مكرمت‌ها و بزرگوارى‌هاى عاشقان سالك راه حسين، اندوه و غمى تنيده در تار و پود شعر احساس مى‌شود.
سوگ هرچند در سروده‌هاى آغازين انقلاب اندكى كم‌رنگ شد، امّا در شعر دفاع مقدّس همپاى حماسه و پيام چهره نمود. به همين دليل، برخى سروده‌ها