شعر نوحه‌ها و مراثى گاه از شاعران مطرحِ پس از انقلاب و گاه از شاعران گذشته است. حتّى غزل‌هاى حافظ و مولانا محمل و مقدّمه‌اى براى ورود به مرثيه و نوحه‌اند كه مطلع غزل اول ديوان حافظ، يعنى:
ألا يا أَيُّهَا السَّاقى أَدِرْ كَأْساً وَ ناوِلْها كه عشق آسان نمود اوّل ولى افتاد مشكل‌ها
از آن جمله است.
يكى از نوحه‌هاى مشهور، غزلى از سيد حسن حسينى است با مطلع:
مى‌روم مادر كه اينك كربلا مى‌خواندم از ديار دوست يار آشنا مى‌خواندم‌
شيوه تكخوانى و همخوانى در تكايا، سنگرها و حسينيه‌هاى جبهه رواج داشت. نوحه‌ها گاه در هيئت رجز نيز خوانده مى‌شدند و در برنامه‌هاى صبحگاه يا قبل از عمليّات حالتى لبريز از نشاط و سرور عاشقانه را ايجاد مى‌كردند. برخى از اين نوحه‌ها عبارتند از:
ما بسيجيان در ره قرآن هستى خود را مى‌دهيم آسان‌
حسين‌جان، حسين‌جان، حسين‌جان‌
شهادت در ره خدا آرزوى ماست قيامت سرفرازى و آبروى ماست‌
حسين‌جان، حسين‌جان، حسين‌جان‌
جان نثاران راه حق هستيم عهد و پيمان خون و جان بستيم‌
حسين‌جان، حسين‌جان، حسين‌جان‌
اى حسين‌جان ما فداى تو مى‌دهيم جان خود به راه تو
حسين‌جان، حسين‌جان، حسين‌جان‌
و اين نوحه كه از شهرت و فراگيرى فراوانى در سال‌هاى دفاع مقدّس برخوردار بود:
نداى هل من ناصر حسينى لبّيك يا خمينى‌
پيش به سوى حرم حسينى لبّيك يا خمينى‌
و اين عنوان نوحه كه زمزمه رزمندگان به‌ويژه در لحظه اعزام نيرو و شب عمليّات بود:
عزم سفر دارند انصار حسينى دست دعا بردار مولاجان خمينى‌
و نوحه حماسى حاج صادق آهنگران كه از نوحه‌هاى اوائل جنگ بود:
سوى ديار عاشقان، سوى ديار عاشقان رو به خدا مى‌رويم، رو به خدا مى‌رويم‌
معمولًا در نوحه‌ها افزون برنام و ياران نزديك اباعبداللّه چون اباالفضل العبّاس، على اكبر، قاسم، حبيب، حُرّ و ...، از ويژگى‌ها و فضايل كربلا نيز سخن به ميان مى‌آمد. رشادت، عبادت، شهادت، پاكبازى، اخلاص، اطاعت از رهبرى، تحمّل مصائب، عطش، پيام‌رسانى زينب كبرى، اسارت و ... نكاتى بودند كه در نوحه‌ها و مراثى مطرح مى‌شدند.
نوحه‌ها و مراثى در دوران دفاع مقدّس نه تنها در جبهه كه در هنگام اعزام نيرو، تشييع جنازه و مراسم شهيدان شور و حركت و عشق مى‌آفريدند.
نوحه‌سرايان و مدّاحان در طول سال‌هاى دفاع مقدّس، از نقش‌آفرينان مهم حركت‌ها و پيروزى‌هاى جبهه بوده‌اند. مطالعه در نوحه‌ها و مراثى، نيازمند تحقيق و تحليلى مستقل با جمع‌آورى همه آن‌ها است. شعر نوحه‌ها در سال‌هاى پس از دفاع مقدّس تاكنون رو به كمال و غناى بيش‌تر نهاده است و