پس از گذشت سال‌ها از آن روزها و لحظه‌ها، هنوز همان نوحه‌ها و سروده‌ها و مرثيه‌ها در ياد و خاطر رزمندگان و مردم ما باقى است. چه كسى از آن روزها اين بيت معروف را در خاطر ندارد كه:
هركه دارد هوس كرب و بلا بسم اللّه هركه دارد سر همراهى ما بسم اللّه‌
يا طنين اين سروده با صداى گرم برادر «حاج صادق آهنگران» را فراموش مى‌كند كه:
با نواى كاروان، بار بنديد همرهان اين قافله عزم كرب و بلا دارد
اندك‌صدايى كافى بود تا در جبهه ذاكر و مدّاح اهل‌بيت باشى. حتّى گاه در سنگرهايى كه ظرفيّت چندنفر بيش‌تر نداشت، مجال و فرصت‌هاى فراغت به نوحه و مرثيه‌خوانى مى‌گذشت.
اين نوحه‌ها گاه محصول ذوق و ذهن خود رزمندگان و گاه محصول كوشش دسته‌جمعى بود، به سخن ديگر، جمع در سُرايش آن مؤثّر بودند.
نوحه‌ها در دوران دفاع مقدّس وجهى متفاوت با نوحه‌هاى گذشته پيدا كردند. قديم‌ترين نوحه‌ها معمولًا محتوايى سوزناك و محزون داشته‌اند و شايد تاريخ نوحه‌هاى فارسى در زمينه عاشورا به بيش از پنج قرن برسد؛ هرچند از نظرگاه كمّى و كيفى، اوج نوحه‌هاى عاشورايى را بايد در عصر صفويّه دانست.
نوحه‌هاى دوران دفاع مقدّس افزون بر اندوه و حزن، لحن حماسى و هيجانى دارند. به عبارت ديگر، نوحه‌ها جز طرح مصائب كربلا، نقش برانگيزانندگى و بسيج براى حضور در جبهه‌ها يا شركت در عمليّات‌ها را ايفا مى‌كنند.

فرهنگ عاشورا ١٨٥ ٣ - ١. نام و رمز عمليات‌ها ..... ص : ١٨٣