جَبّول، روستایی تاریخی در شمال سوریه. این روستا که در عهد باستان گَبّوله خوانده می‌شد (کندی، ٩١)، در ٣٥ کیلومتری حلب، در ١٠ کیلومتری شهر کویرس شرقی، در مصب ‌رودخانۀ ذهب و در کنار دریاچۀ نمکِ جبول جای دارد ( المعجم ...، ٢/٦٣٤؛ زکار، ٢٧٢). قسمت اعظم آب این دریاچه از رودخانۀ ذهب تأمین می‌شود. در زمان پرآبی دریاچه، پرندگان بسیاری در کنار آن تجمع می‌کنند ( المعجم، ٢/٦٣٤-٦٣٥). کشاورزی در روستای جبول رونق فراوان دارد. گندم، جو، انگور و انار از محصولات کشاورزی آنجا ست. دامداری نیز در آنجا رایج است. همچنین استحصال نمک، از دیگر درآمدهای اقتصادی این روستا ست (همانجا).
دیرینگی زیست انسان در جبول به مهاجرت آرامیها در اواخر هزارۀ ٢ق‌م‌ باز می‌گردد (نک‌ : سادر، ١٤٦-١٤٨؛ حتی، ١٦٤-١٦٥). تاریخ جبول با تاریخ منطقۀ حلب پیوستگی دارد. این روستا به سبب داشتن نمک فراوان درگذشته از اهمیت اقتصادی زیادی برخوردار بوده، و این امر سبب شده است تا جبول برخلاف بسیاری از شهرهای باستانی منطقۀ حلب، به حیات خود ادامه دهد (غزی، ١/٥٠٧).
هر چند که نام جبول در منابع تاریخی و جغرافیایی سده‌های نخستین اسلامی نیامده، اما در سدۀ ٧ق/١٣م یاقوت آن را روستایی در کنار دریاچۀ (نمکزار) حلب ذکر کرده است که دو رود بطنان و ذهب به آن فرو می‌ریختند. در آن روزگار از این روستا نمک فراوانی استخراج، و به دیگر نقاط شام و بعضی از نقاط جزیره صادر می‌شد. یاقوت درآمد حاصل از فروش نمک در جبول را سالانه١٢٠ هزار درهم آورده است (٢/٢٩-٣٠).
جبول در سدۀ ٧ق/١٣م از اعمال حلب به شمار می‌رفته، و تحت سیطرۀ ایوبیان حلب بوده است (ابن‌ واصل، ٣/٢٦٩-٢٧٠). به گزارش برخی از منابع، قبایل ساکن در جبول در نیمۀ دوم سدۀ ١٣ق/١٩م، در روزگار سلطۀ عثمانیان بر منطقه، از آنان نافرمانی می‌کردند (نک‌ : جبور، ٤٦٠، ٤٦٣-٤٦٥). غزی در اوایل سدۀ ١٤ق/٢٠م به گروهی از شاذلیها که در جبول زندگی می‌کردند، اشاره کرده است. به گزارش او در آنجا شخصی بوده است که متن تورات را پس از گم شدن آن، بر بنـی‌ اسرائیل قرائت کرد و هر ساله گروهی از یهودیان در آنجا اجتماع می‌کرده‌اند (١/٥٠٨).
مآخذ: ابن واصل، محمد، مفرج الکروب، به کوشش جمال الدین شیال، قاهره، ١٩٥٣م؛ جبور، جبرائیل سلیمان، البدو و البادیة، به کوشش سهیل جبرائیل جبور، بیروت، ١٩٨٨م؛ زکار، سهیل، حاشیه بر بغیة الطلب ابن‌ندیم، دمشق، ١٤٠٨ق/١٩٨٨م؛ غزی، کامل، نهر الذهب، حلب، ١٤١٢ق/١٩٩١م؛ المعجم الجغرافی للقطر العربی السوری، به کوشش مصطفى طلاس، دمشق، ١٩٩٢م؛ یاقوت، بلدان؛ نیز:
Hitti, Ph. K., History of Syria, London, ١٩٥٧; Kennedy, H., » The Towns of Bilad al - Sham and the Arab Conquest«, Proceedings of the Symposium on Bilād al - Shām During the Byzantine Period, ed. M. A. Bakhit and M. Asfour, Amman, ١٩٨٦, vol. II; Sader, H. S., Les États araméens de Syrie¸ Beirut, ١٩٨٧.
پرویز امین