جامِع، تخلص چند شاعر:
١. جامع کشمیری، محمد مقصود، از شاعران پارسی‌گوی شبه‌قاره در سدۀ ١٢ق/١٨م. وی مردی دانشمند، جامع علوم معقول و منقول و از سخنوران عهد محمدشاه (سل‌ ١٢٢١ق/ ١٨٠٦م) بود که در کشمیر می‌زیست (خلیل، ٤٦؛ اخلاص، ٥٨؛ خوشگو، ٣/٢٦٣-٢٦٤). او از شاگردان و مریدان رشید میرزا عبدالغنی بیگ قبول، شاعر عارف مشرب و توانای پارسی‌گوی و رهبر فرقۀ قبولیه به‌شمار می‌آید (احمدعلی، ٦٠٩؛ صدیق حسن، ٣٩٤؛ اخلاص، همانجا؛ نیز نک‌ : اصلح، ٣١٣؛ ظفر، ٦٠-٦١).
از جامع کشمیری دیوانی با اشعار ساده و روان بر جای مانده است (خوشگو، همانجا).
٢. جامع شیرازی، نام دو تن شاعر شیرازی که «جامع» تخلص کرده‌اند و هر دو میرزا محمد نام داشته‌اند:
الف ـ میرزامحمد، از شاعران سدۀ ١٢ق، و از سادات بلندمرتبۀ بنی مختار که مدتها در اصفهان می‌زیست و با حزین دوستی و رفت و آمد داشت. جامع از خوش‌نویسان چیره‌دست و از استادان حساب سیاق آن روزگار به‌شمار می‌آمد (نک‌ : حزین، ٢٢٧؛ آقابزرگ، ٩/(٣)٩٩٨). وی حدود ٣٠ سالگی در مشهد درگذشت (همانجاها). آقابزرگ اعلام می‌کند که دیوان وی را به چشم دیده است (همانجا).
ب ـ میرزامحمد، از شاعران و کاتبان سدۀ ١٣ق/١٩م، که پدرش در شیراز به نعلبندی اشتغال داشت. شاعر در جوانی از کار پدر کناره گرفت و به تحصیل علوم مشغول شد. وی در اواسط عمر به کرمان مهاجرت کرد و آنجا سکنا گزید و در دفتر انشای حکام آن دیار مشغول تحریر شد (داور، ١٢٦-١٢٧؛ دیوان‌بیگی، ١/٣٦٥). جامع بسیار خوش‌خلق و فقیرمنش، و در شمار مداحان اهل بیت پیامبر(ص) بود (هولاکو قاجار، ٣٧). او در ١٢٦٢ یا ١٢٦٣ق درگذشت و در کرمان مدفون شد. از این شاعر ابیاتی چند در تذکره‌ها باقی مانده است (داور، دیوان بیگی، همانجاها).
به جز این شاعران، ٤ تن شاعر دیگر نیز تخلص جامع داشته‌اند که چندان درخور اعتنا نیستند: جامع بُرنابادی، جامع شیرازی، جامع اصفهانی، و خواجه ضیاءالله جامع (نک‌ : خیام‌پور، ١/٢٠٣-٢٠٤). همچنین یک تن شاعر شیرازی دیگر به نام میرزا محمدعلی و ملقب به میرزا جانی از سدۀ ١١ق در فرهنگ سخنوران با عنوان جامع شیرازی معرفی شده (نک‌ : همو، ١/٢٠٣) که با تخلص عزتی شیرازی نام‌بردارتر است (همو، ٢/٦٣١).

مآخذ: آقابزرگ، الذریعة؛ احمدعلی هاشمی سندیلوی، مخزن الغرائب، به کوشش محمدباقر، لاهور، ١٣٧١ش؛ اخلاص، کشن چند، همیشه بهار، کراچی، ١٩٧٣م؛ اصلح، محمد، تذکرۀ شعرای کشمیر، به کوشش حسام‌الدین راشدی، کراچی، ١٣٤٦ش؛ حزین، محمدعلی، تذکرةالمعاصرین، به کوشش معصومه سالک، تهران، ١٣٧٥ش؛ خلیل، علی ابراهیم، صحف ابراهیم، به کوشش عابدرضا بیدار، پتنه، کتابخانۀ خدابخش؛ خوشگو، بندر ابن داس، سفینۀ خوشگو، پتنه، ١٣٧٨ق؛ خیام‌پور، عبدالرسول، فرهنگ سخنوران، تهران، ١٣٧٢ش؛ داور، محمد مفید، مرآت الفصاحه، به کوشش محمود طاووسی، شیراز، ١٣٧١ش؛ دیوان بیگی، احمد، حدیقةالشعرا، به کوشش عبدالحسین نوایی، تهران، ١٣٦٤ش؛ صدیق حسن خان، محمدحسن، شمع انجمن، به کوشش محمد عبدالمجید، بهوپال، ١٢٩٣ق؛ ظفر، محمد، «عبدالغنی‌بیگ قبول»، هلال، کراچی، ١٣٤٢ش/١٩٦٣م، س ٤٢، شم‌ ٤٢؛ هولاکو قاجار، احمد، مصطبۀ خراب، به کوشش عبدالرسول خیام‌پور، تبریز، ١٣٤٤ش. ناهید دادبه