جاوید، تخلص چند شاعر ایرانی در سده‌های مختلف تاریخ ادبیات ایران (از اواخر سدۀ ١٠ق/١٦م تا زمان معاصر):
١. جاوید مازندرانی، ملاعلی مازندرانی، از شعرای سدۀ ١١ق (عبدالغنی، ٣٥). وی نسب خود را به بلال حبشی ــ (از یاران پیامبر(ص) ــ می‌رساند و به همین سبب نیز به حبش شهرت یافت (همانجا؛ ایمان، ١٤١). تاریخ تولد وی نامعلوم است و دوران زندگی‌اش هم‌زمان با حاکمیت سلطان حسین میرزا والی هرات بوده است (همانجا).
ملاعلی مازندرانی شخصی فاضل، سنجیده گفتار و شهرۀ زمان خویش بود (همانجا). وی در اوایل جوانی در مشهد به تحصیل پرداخت و پس از آن تا آخر عمر در یکی از نواحی مازندران به شغل قضا اشتغال داشت (مدرس، ٢/١١). او نخست دانش و سپس جاوید تخلص می‌کرد (همانجا؛ هدایت، ٣٠٥). از وی دو ساقی‌نامه و قطعه‌ای در مرثیۀ علی‌اصغر(ع) در ٥ برگ باقی مانده است (فاضل، ٣/٧٨٨).
جاوید در ١٠٧٠ق در اصفهان وفات یافت و در مزار بابا رکن‌الدین، در بقعۀ محمدعلی بیک به خاک سپرده شد (نصرآبادی، ٥٧٢-٥٧٣).
٢. جاوید قزوینی، معروف به درویش جاوید، از شاعران صوفی مشرب اواخر سدۀ ١٠ و اوایل سدۀ ١١ق و از اهالی قزوین (فخرالزمانی، ٩١٩) یا از مردم خارقان (خرقان) قزوین (گلچین معانی، ١/٢٦٩). وی از جوانی به شاعری روی آورد و به جمع صوفیان پیوست (فخرالزمانی، همانجا). برخی او را تناسخی دانسته‌اند (گلچین معانی، همانجا، به نقل از خیرالبیان).

وی بسیار سفر کرده و جهان دیده بود (همانجا). در ١٠١٧ق به سیستان سفر کرد و از آنجا رهسپار هندوستان شد (همانجا). نویسندۀ تذکرۀ میخانه در ١٠١٨ق در هندوستان با او ملاقات کرده، و از سفر وی به مکه و سیاحت بسیاری از شهرهای آن روزگار خبر داده است (فخرالزمانی، همانجا)؛ همچنین از معرفی شاعر توسط میرزا غیاث بیگ، اعتمادالدوله به جهانگیر پادشاه (سل‌ ١٠١٤-١٠٣٧ق/١٦٠٥-١٦٢٧م) و حمایت مالی و معنوی این پادشاه از وی در هندوستان سخن می‌گوید و از صوفی منشی و طبع روان وی حکایت می‌کند و گزارش می‌دهد که تا ٣٠ سالگی قریب به ١٥ هزار بیت مثنوی به شیوۀ مثنوی معنوی سروده است (همانجا). از دیگر آثار جاوید و همچنین از زمان درگذشت و مدفن وی اطلاعی در دست نیست.
از شاعران دیگری چون جاوید اصفهانی (معاصر)، جاوید کازرونی (معاصر)، جاوید دهخوارقانی، جاوید شیرازی
(د ١٢٨٤ق) و جـاوید قمی ــ که نـام آنها در فـرهنگ سخنوران (خیام‌پور، ٢٠٧) آمده است ــ نیز باید نام برد.

مآخذ: ایمان، رحم علیخان، منتخب اللطایف، به کوشش محمدرضا جلالی نائینی و امیرحسن عابدی، تهران، ١٣٤٩ش؛ خیام‌پور، عبدالرسول، فرهنگ سخنوران، تبریز، ١٣٤٠ش؛ عبدالغنی، محمد، تذکرةالشعرا، به کوشش محمد مقتدى شروانی، علیگره، ١٩١٦م؛ فاضل، محمود، فهرست نسخه‌های خطی کتابخانۀ دانشکدۀ الٰهیات مشهد، مشهد، ١٣٦١ش؛ فخرالزمانی، عبدالنبی، تذکرۀ میخانه، به کوشش احمد گلچین معانی، تهران، ١٣٤٠ش؛ گلچین معانی، احمد، کاروان هند، مشهد، ١٣٦٩ش؛ مدرس، محمدعلی، ریحانة الادب، تبریز، ١٣٢٨ش؛ نصرآبادی، محمدطاهر، تذکره، به کوشش احمد مدقق یزدی، یزد، ١٣٧٨ش؛ هدایت، محمود، گلزار جاویدان، تهران، ١٣٥٢ش. تهمینه بهمنش