، در جامعه هميشه دو دسته فكرى از روحانيان وجود داشته‌اند كه نسبت به تعزيه واكنش نشان مى‌دادند، يك دسته كه مخالف برگزارى تعزيه بودند، اعتقاد داشتند، چون تعزيه بازسازى نمايشى واقعه عاشوراست و همراه خود ساز و آواز دارد، مجاز نيست و نبايد اجرا شود. دسته دوم كه موافق برپايى تعزيه بودند، مى‌گفتند كه چون اين نمايش در ميان مردم و جامعه تأثير عميق روحى دارد و قدرت اجرايى‌اش به گونه‌اى است كه مى‌تواند مردم را عميقاً تحت تأثير قرار دهد؛ بنابراين در تقويت اعتقادات شيعى و مذهبى مردم بسيار مؤثّر است و نبايد جلوى اجراى آن گرفته شود.

\* مهم‌ترين عواملى كه باعث تداوم چند صد ساله تعزيه در جامعه ايرانى شده و استقبال هميشگى مردم را هم در پى داشته است، چيست؟

، همان‌طور كه گفتم تعزيه قدرت اجرايى بالايى دارد و مى‌تواند احساسات مردم را به شدّت تحت تأثير قرار دهد. جذّابيت‌هاى صحنه‌اى اين نمايش آن‌قدر زياد است كه حتّى توريست‌هاى خارجى هم به ديدن آن رغبت زيادى نشان مى‌دهند. رنگ‌هاى متنوّع، صحنه‌هاى سوزناك و تأثيرگذار، حالت روايى و حماسى بودن تعزيه آن را از ديگر نمايش‌ها متمايز مى‌كند و باعث جذب مردم به سمت خود مى‌شود.

مى‌توان گفت دسته‌هاى مختلفى از مردم با رويكردهاى مختلف نسبت به اين نمايش رغبت نشان مى‌دهند. حتّى افراد كم سواد و روستايى جذب شعرگونه بودن متن و آواز نمايش مى‌شوند و اينكه موضوع را كاملًا مى‌دانند و در درك آن مشكلى ندارند، برايشان دل‌پذير است.

\* آيا تعاملى بودن تعزيه باعث جذّابيت آن براى عامّه نيست؟

، بى‌شك يكى از دلايل عمده حضور فعّال مخاطب در تعزيه است كه آن را از ديگر نمايش‌ها جدا مى‌كند. تعزيه از معدود نمايش‌هايى است كه تماشاگر در آن شركت دارد و حتّى جزوى از تعزيه به حساب مى‌آيد؛ زيرا تعزيه بيش از اينكه يك نمايش باشد، يك آيين است. ممكن است مخاطب در خلال نمايش همراه بازيگران صلوات بفرستد يا لعنت كند.

\* از نظر تكنيكى تعزيه را چطور ارزيابى مى‌كنيد؟

، در تعزيه شبه كارگردانى به نام معين البكا وجود دارد كه وظيفه‌اش تحريك احساسات و به گريه انداختن مخاطبان‌