ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٦٣ - رويكرد اجتماعى
چنين است: يك تيغه فلزى پيكانىشكل بر سر تيركى نيز همانند عمودى، يك آدمك سياه بر روى تيغه، آينهاى در زير آدمك، چهار تيغه فلزى هلالىشكل شمشيرمانند در دو رديف و در دو سوى تيرك نيز همانند، شرابههاى بلورين آويخته از تيغههاى هلالى، كشكولى در ميان و محلّ نصب محور افقى بر تيرك، دو پنجه و چند شمعدان فلزى كوچك به قرينه در دو سوى تيرك و بر محور افقى و مجموعهاى منگوله و زنگوله آويخته از زير محور افقى.[١]
درباره معناى پرچم يا معادل عربى آن رأيت اختلاف كمتر وجود دارد. دهخدا پرچم و رأيت را مترادف مىداند و آن را چيزى ... سياه و مدوّر كه بر گردن نيزه و علم بندند. تعريف مىكند.[٢]
مفهوم پركاربرد ديگر در اينباره «علامت» است.[٣] دكتر على بلوكباشى، مردمشناس متخصّص مناسك آيينى شيعه، علامت را اينچنين تعريف مىكند: نوعى علم چليپاشكل با چند تيغه فلزى سرومانند است. نخستين علامتها كه در قديم به كار مىرفت، سه تيغه بود، بعد پنج تيغه شد و رفتهرفته به تعداد تيغهها افزوده شد و به بيست و سه تيغه هم رسيد. زبانه تيغه ميانى از تيغههاى ديگر پهنتر و بلندتر و تيغههاى دو سوى آن تا دو سر علامت به ترتيب از ديگرى كوتاهتر است. تيغههاى علامتهاى قديمى را از فولاد مىساختند و روى آنها را كندهكارى و طلاكوبى مىكردند. روى برخى از تيغهها، به خصوص تيغه ميانى، آيههاى قرآنى يا عبارات دعايى مىكندند. در دو سر تيرك افقى تيغهدار معمولًا تنديس دو اژدهاى فلزى دهان گشوده و در فاصله ميان تيغهها صندوقچههاى مشبّك ضريح مانند و پنجه يا ماهچه و كبوتر يا طاووس و گوى و قبّه فلزى كار مىگذارند. از سر زبانه تيغهها هم معمولًا زنگولههاى فلزى يا گوىهاى كوچك شيشههاى الوان مىآويزند.[٤]
وى در ادامه مىگويد: علامتى كه زبانه تيغه ميانش بسيار بلند و پهن و به هنگام تعظيم و سلام انعطافپذيرىاش بيشتر و به اصطلاح «خوشسلام» باشد، علامتى خوشجنس و ساخت به شمار مىرفت ... در محرّم علامت را با انداختن چند شال ترمه و پارچههاى حرير سبز و سياه بر روى چوب افقى و در ميان تيغهها و قراردادن پر يا ابلق (پر دو رنگ) و لاله و فانوس روشن مىآرايند و به اصطلاح «مىبندند».[٥]
آخرين مفهوم پركاربرد در اين زمينه «كُتَل» است. كتل را دستهاى از اسبان كه در مراسم عزادارى با هيئت و آرايش مخصوص حركت كنند، دانسته و نيز گفتهاند كه كتل همان علم است كه قسمت فوقانى آن را به پيراهن بىآستين مانندى بپوشند، همانند تكيه و متكّايى كه بر چوبى نصب شده باشد و همراه علامت و بيرق در مراسم عزادارى حركت دهند.[٦]
رويكرد اجتماعى
تجمّعات انسانى براى اثبات وجود و ابراز عقايد و ديدگاههاى خود از عناصر فراوانى استفاده مىكنند. اين عناصر در عمل