و اگر با تو نادانى كرد تحمّلش كنى و او را به خاطر حقّ مسلمانيش و حرمتش اكرام نمايى. و حقّ خردسال اين است كه آن كس كه مى‌خواهد آموزشش دهد با او مهر ورزد و از خطايش درگذرد و چشم پوشى كند و با او مدارا كند و يارى‌اش سازد. و حقّ سائل اين است كه به قدر نيازش به او عطا كنى و حقّ كسى كه از او چيزى درخواست نموده‌اى اين است كه اگر عطا كرد از او با سپاس و قدردانى بپذير و اگر خوددارى كرد عذرش را پذيرا باش. و حقّ كسى كه به خاطر خداى تعالى تو را شادمان نموده اين است كه اوّلا خداى عزّ و جلّ را سپاس گويى و سپس از او تشكّر كنى. و حقّ كسى كه به تو بدى نموده اين است كه از او درگذرى و اگر دانستى كه عفو نمودن او ضرر دارد از او انتقام بگير خداى تعالى فرموده: «و كسى كه انتقام گيرد بعد از ستمى كه بر او شده مسئوليتى ندارد»[١]. و حقّ همكيشان تو به طور عموم اين است كه نسبت به آنان حسن نيّت و مهربانى داشته باشى و با خطاكارشان مدارا كنى و او را با مهربانى به خويش متمايل سازى و به راه صلاح در آورى و از نيكوكارشان قدردانى كنى و گنه‌كارشان را آزار ندهى و آنچه را كه براى خود دوست دارى براى آنان دوست بدارى و آنچه را كه براى خود ناپسند مى‌شمرى براى آنان نيز ناپسند بشمرى و پير مردانشان به منزله پدر تو و جوانانشان به منزله برادرت و پير زنانشان به منزله مادرت و كودكانشان به منزله فرزندانت باشند. و حقّ اهل ذمّه اين است كه آنچه را كه خداى عزّ و جلّ از آنان پذيرفته تو نيز از آنان بپذيرى و تا زمانى كه به عهد و پيمان خود وفا دارند به خاطر خداى عزّ و جلّ به آنان ستم روا مدارى.

٤- باب استحباب كسب صفات پسنديده و به كار بردن آنها و ذكر تعدادى از آنها

٢٠- امام صادق ٧ فرمود: همانا خداوند بزرگوارى‌هاى اخلاقى را به رسول خود اختصاص داد پس خود را بيازماييد اگر آن مكارم در وجود شما باشد خداى را سپاس گوييد و در طلب زيادى آنها به سوى خدا زارى كنيد. پس عدد آنها را ده عدد ذكر كرده است: يقين و قناعت و صبر و شكر و بردبارى و خوش خلقى و سخاوت و غيرت و شجاعت و مردانگى.

[١]- شورى/ ٤١.