و فرمود: «هان آگاه باشيد كه دلها با ياد خدا آرام مى‌گيرد»[١] و فرمود: «اى پيامبر! اندوهناك مباش از آنانى كه دهانهاشان اظهار ايمان مى‌كند ولى دلهاشان ايمان نياورده است»[٢] و فرمود: «اگر آنچه را كه در درونتان است آشكار يا پنهان كنيد خداوند به سبب آن شما را به پاى حساب مى‌كشد. پس هر كه را بخواهد مى‌بخشايد و هر كه را بخواهد عذاب مى‌كند»[٣] پس اين همان اعتراف و معرفتى است كه خداوند بر قلب واجب ساخته و كار قلب همين است و اين اقرار و معرفت، به منزله سر ايمان است. و خداوند بر زبان، گفتن و اقرار نمودن به ايمانى را كه قلب بر آن پيمان بسته است را واجب نمود، خداوند تبارك و تعالى گويد: «و به مردمان نيكى را بگوييد»[٤] و فرمود: «بگوييد ايمان آورديم به آنكه بر ما و شما فرستاده شد و معبود ما و شما يكى است و ما مطيع فرمانبر او هستيم»[٥] پس اين گفتن و اقرار نمودن همان چيزى است كه خداوند بر زبان واجب ساخته است و عمل زبان همين است. و خداوند بر گوش واجب ساخت كه از گوش فرا دادن به چيزى كه خداوند آن را حرام نموده است دورى كند و از شنيدن آنچه كه شنيدنش بر او حلال نيست و مورد نهى خداوند عزّ و جلّ است خوددارى نمايد و به آنچه كه شنيدنش خداى را خشمگين مى‌كند گوش مسپارد خداى عزّ و جلّ در اين باره فرموده است:

«و به تحقيق در كتاب بر شما چنين فرستاد كه هر گاه شنيديد كه به آيات خدا كفر ورزيده مى‌شود و آيات الهى به استهزاء گرفته مى‌شود پس با آن كافران منشينيد تا اينكه به سخن ديگرى بپردازند»[٦] سپس موردى را كه مؤمن از روى فراموشى در چنين مجلسى نشسته است را استثنا نموده و فرموده: «و اگر شيطان فراموشت ساخت، پس از ياد آمدنت با چنين گروه ستمكارى منشين»[٧] و فرمود: «پس بشارت ده بندگان مرا آنانى كه به سخن گوش فرا مى‌دهند و از سخن نيكوتر پيروى مى‌كنند، اينان كسانى هستند كه خداوند آنان را هدايت فرموده و اينان همان خردمندانند»[٨] و فرمود: «به حقيقت كه مؤمنان رستگارند همانها كه در نمازشان فروتن و همواره از گفتار و كردار بيهوده گريزانند و زكات مال خويش را مى‌پردازند»[٩] و فرمود: «آنان هر گاه بيهوده‌اى را بشنوند از آن دورى مى‌گزينند»[١٠] و فرمود: «و هر گاه بر بيهوده‌اى گذر كنند از كنار آن كريمانه مى‌گذرند»[١١] پس اين همان ايمانى است كه خداوند بر گوش واجب ساخته است كه به آنچه كه بر او حلال نيست گوش ندهد و عمل گوش همين است و اين از ايمان است. و بر چشم واجب ساخت كه به آنچه كه خداوند بر او حرام نموده نظر نكند و از ديدن آنچه كه ديدنش مورد نهى الهى است خوددارى كند و عمل چشم اين است و اين از ايمان است.

[١]- رعد/ ٢٨.

[٢]- مائده/ ٤١.

[٣]- بقره/ ٢٨٤.

[٤]- بقره/ ٨٣.

[٥]- عنكبوت/ ٤٦.

[٦]- نساء/ ١٤٠.

[٧]- انعام/ ٦٨.

[٨]- زمر/ ١٧ و ١٨.

[٩]- مؤمنون/ ١ تا ٤.

[١٠]- قصص/ ٥٥.

[١١]- فرقان/ ٧٢.