حكومت اسلامى (درسنامه انديشه سياسى اسلام) - واعظى، احمد - الصفحة ٣٥
جنبههاى سياسى مختلف، در عين تمايز، با يكديگر مرتبط نيز هستند. جنبهها و ابعاد مختلف سياسى مربوط به مقوله دولت را مىتوان در موارد زير خلاصه كرد:
١. حكومتها به لحاظ نوع، بسيار متنوّع و مختلف هستند: جمهورى، سلطنتى، پادشاهى مشروطه و مانند آن. بنابراين، يكى از مباحث اساسى مربوط به دولت و حكومت، تعيين نوع رژيم سياسى حاكم بر جامعه است. تعيين شرايط و ويژگىهاى فردى صاحبان اقتدار سياسى، زيرمجموعه اين بحث تلقّى مىشود. تعيين نوع رژيم سياسى تا اندازهاى معرّف ويژگىهاى لازم براى تصدّى نهادهاى مختلف قدرت سياسى هرجامعه خواهد بود.
٢. هر دولتى، داراى ساختار و سازمان است؛ يعنى از قوا و نهادهاى مختلفى تشكيل شده است. تعيين ساختار هر حكومت و بيان نحوه ارتباط و پيوند اجزا و نهادهاى آن با يكديگر، و تبيين حيطه وظايف و اختيارات هريك از اجزاى ساختار هيأت حاكم، يكى از محورهاى مهم مربوط به سياست و حكومت است.
٣. هر دولت و حكومتى، داراى آمريت و اقتدار[١] است؛ يعنى امر و نهى مىكند و قوانين و مقرّرات وضع مىكند و بر حسن اجراى آنها نظارت دارد. يكى از مباحث مهم آن است كه اين آمريّت و اقتدار براساس چه اهداف و اصول و ارزشهايى بايد صورت پذيرد؟ امر و نهى و بايد و نبايدى كه نهادهاى مختلف حكومت بر افراد جامعه تحميل مىكنند، با توجّه به كدام چارچوبها و كدام اصول پايهريزى شده است؟
براى مثال، يك دولت سوسياليستى و وفادار به آموزههاى ماركسيسم، در آمريّت و اقتدار خويش، تابع تعاليم ماركسيسم است. در اين گونه حكومتها، در وضع قوانين، برنامهريزى اقتصادى، تنظيم روابط فرهنگى و حقوقى، تنظيم مناسبات بين المللى، توجّه خاصى به مضامين اين مكتب مبذول مىشود. همچنانكه در حكومتهاى ليبرال- دموكراسى، كه امروزه در كشورهاى اروپايى و آمريكا رواج دارد، اعمال حاكميّت دولتها در چارچوب اصول و ارزشهاى ليبراليسم صورت مىپذيرد. در اين كشورها، دموكراسى و رأى و
[١] -ytirohtuA