ملاحظة نصوص النصب الظاهرة في نصب الجميع الموصوفين بالوصف المزبور لا الأفضل منهم، و إلّا لوجب القول «أنظروا إلى الأفضل منكم» لا «رجل منكم» كما هو واضح بأدنى تأمّل.[١]

٢. تدبير امور اجتماع افزون بر حكم‌شناسى، نيازمند موضوع‌شناسى نيز هست. به تعبير ديگر، صرف قدرت بر استنباط احكام جزئى و فروع فقهى براى اداره امور جامعه كفايت نمى‌كند. بنابراين، اعلميت مطرح در اين دسته روايات، ممكن است ناظر به توانايى و كاردانى همه‌جانبه و اعم از حكم‌شناسى و موضوع‌شناسى باشد. يعنى امّتى كه با وجود فردى كه اعلم به اداره امور است و از توانايى علمى و عملى بيش‌ترى برخوردار است. امرش را به غير شايسته بسپارد، سعادتمند نمى‌شود.

٣. فقاهت و اجتهاد ابعاد مختلفى دارد. ممكن است فقيهى در عباديات اعلم باشد و فقيهى ديگر در معاملات و ديگرى در اجتماعيات و سياست (فقه الحكومة).

تناسب حكم و موضوع، اقتضا مى‌كند كه اگر بر شرط بودن اعلميت اصرار داشته باشيم، اعلميت در باب اجتماعيات و فقه الحكومه معيار گزينش رهبر و ولىّ سياسى باشد؛ زيرا تبحّر و اعلميت در خصوص عبادات يا ابواب مربوط به تجارت، اولويتى در امر ولايت سياسى به همراه نمى‌آورد. از برخى روايات چنين استفاده مى‌شود كه اعلميت در اداره امور جامعه و حكومت معيار است. براى نمونه، اين‌روايت- با توجه به ضمير «فيه»- اعلميت را در شاخه خاصّى، يعنى حكومت، محدود مى‌كند: «أيّها الناس، إنّ أحقّ الناس بهذا الأمر أقواهم عليه، و أعلمهم بأمر اللّه فيه».[٢]

[١] - جواهر الكلام، ج ٤٠، ص ٤٤، ٤٥.

[٢] - نهج البلاغه، ص ٢٤٧- ٢٤٨، خطبه ١٧٣.