الاهى در ابعاد فردى و اجتماعى است كه مصون و محفوظ از ضعف و نقص و خطا و نسيان باشد، و از سوى ديگر نيازمند حكومتى دينى و حاكمى عالم و عادل براى تحقّق و اجراى آن قانون كامل است. حيات انسانى در بعد فردى و اجتماعى‌اش، بدون اين دو و يا با يكى از آن دو، متحقّق نمى‌شود و فقدان آن دو، در بعد اجتماعى، سبب هرج‌ومرج و فساد و تباهى جامعه مى‌شود كه هيچ انسان خردمندى به آن رضا نمى‌دهد. اين برهان كه دليل عقلى است و مختص به زمين و زمان خاصّى نيست، هم شامل زمان انبيا عليهم السّلام مى‌شود كه نتيجه‌اش ضرورت نبوّت است و هم شامل زمان پس از نبوّت رسول خاتم صلّى اللّه عليه و اله و سلم است كه ضرورت امامت را نتيجه مى‌دهد و هم ناظر به عصر غيبت امام معصوم است كه حاصلش ضرورت ولايت فقيه است.[١] دليل عقلى محض به اين محدود نمى‌شود و براهين ديگرى نيز كه صرفا از مقدّمات عقلى فراهم آمده است، بر ضرورت نصب ولىّ در عصر غيبت اقامه شده است.

دليل عقلى مركّب‌

دليل عقلى بر ولايت فقيه را مى‌توان با استمداد از برخى دلايل شرعى و تركيب آن با مقدّمات عقلى سامان داد كه در اين‌جا به دو برهان از اين براهين اشاره مى‌كنيم.

استاد الفقهاء، مرحوم آيت اللّه بروجردى به مدد مقدّمات عقلى و نقلى زير به اثبات ولايت عامّه فقيه مى‌پردازند:

١. رهبر جامعه، عهده‌دار رفع نيازهايى است كه حفظ نظام اجتماع متوقّف بر آن‌ها است.

٢. اسلام به اين نيازهاى عمومى توجّه، و احكامى در اين خصوص تشريع كرده است و اجراى آن‌ها را از والى و حاكم مسلمين خواسته است.

[١] - ولايت فقيه، ص ١٥١- ١٥٢.