مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٩٩ - مسئله « تبلیغ » در مارکسیسم

اول «خواسته» بوده که دنبال اینها بوده است.

- بله، کشش غریزی را که ما انکار نمیکنیم.

پس، از کشش غریزه شروع میشود.

- درست است. بسیار خوب، شرایط مادی را عامل نگیریم. مجموعه روابط متقابلی است بین خواستهای فیزیکی فرد و محیط؛ یعنی خواستهای انسان و شرایط مادی. شرایط مادی فقط این صندلی نیست، آن روابطی است که انسان در طبیعت به وجود آورده است.

این مقدار را تا این حدودی که شما میخواهید بگویید، تقریباً کسی انکار ندارد.

ولی مسئله تابع و متبوعی را که شما اینجا آوردید، برای ما توضیح دهید.

- بحثی مطرح است که در دوران اشتراکی یا دورهای که طبقهای وجود نداشته باشد، نیروی محرّکه تاریخ چیست؟ باید گفت که قبل از اینکه بین انسانها نزاعی باشد، تضاد بین انسان و طبیعت عامل حرکت تاریخ بوده و در آینده هم همین عامل نیروی محرّکه تاریخ خواهد بود؛ یعنی ممکن است نزاع بین انسانها تبدیل شود به نزاع انسان با طبیعت.

بدون شک مسئله جنگ انسان با طبیعت همیشه بوده، الآن هم هست. ولی در آیندهای که تضاد طبقاتی از بین برود، شک ندارد که باز تاریخ انسان وجود خواهد داشت و پیش هم خواهد رفت، ولی آیا به این شکل است که انسان باید حتماً در حال مبارزه با طبیعت باشد یا اصلًا غریزه تسلط بر طبیعت- ولو بر دورترین نقاط آن- در انسان هست؟ بدیهی است که انسان به جایی میرسد که بر طبیعت زمین مسلط میشود- کما اینکه امروز هم بر قسمتهای زیادی مسلط شده است- ولی باز هم از تکامل باز نمیایستد، میخواهد بر کرات آسمانها مسلط شود. ولی آیا اینکه انسان میخواهد بر کرات آسمانها مسلط بشود، در اثر جنگی است که کرات آسمانی