موقعی که در مدینه بود اوضاعطور دیگر بود. در مکه قبل از آنکه ابوطالب و خدیجه از دنیا بروند، یک اوضاع و شرایطی بود و بعد از رحلت آنها اوضاع دیگری پیدا شد. سه سال اول بعثت اوضاع و شرایطی بود و بعد از آنکه آیه آمد: فَاصْدَعْ بِما تُؤْمَرُ وَ اعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِکینَ [١] اوضاع دیگری پیدا شد و حضرت طرز کارش عوض شد.

اهل تسنن که طبقه بندیهایی راجع به زمان پیغمبر اکرم کردهاند، مثلًا میگویند از سال اول بعثت تا اسلام عُمَر. آنها اسلام عمر را آن [نقطهای میدانند] [٢] که اوضاع اسلام عوض شد. البته اسلام حمزه را هم قبول دارند روی حساب اینکه مسلمین قبل از اسلام حمزه در یک وضع سخت تری بودند، با اسلام حمزه پشت مسلمین محکمتر شد و قهراً در طرز کار آنها تغییراتی پیدا شد. همچنین دوران مدینه را به قبل از بدر و بعد از بدر، قبل از فتح مکه و بعد از فتح مکه تقسیم میکنند. در تمام این ٢٣ سال چهارپنج وضع برای زمان پیش آمد و در هریک از آنها وضع مسلمین فرق میکرد. ولی تمام این زمان، ٢٣ سال بود.

اما دوره عصمت برای ما شیعیان منحصر به ٢٣ سال نیست. برای ما دوره عصمت ٢٧٣ سال است، زیرا ٢٣ سال زمان پیغمبر را که آنها دارند ما هم داریم؛ ٢٥٠ سال- یعنی از سال دهم هجری تا سال ٢٦٠ که سال وفات امام عسکری است- ما علاوه داریم؛ ٢٥٠ سال دیگر دوره عصمت یعنی دوره امام معصومِ ظاهر داریم که سیرهاش برای ما حجت است. آنها فقط ٢٣ سال دارند که سیره پیغمبر برایشان حجت است. عرض شد در ٢٣ سال پیغمبر، اوضاع زمان چهارپنج رنگ گرفت. قهراً در این ٢٥٠ سال، اوضاع بیش از این تغییر کرد. و لهذا این امر، مشکل اقتضای زمان را برای ما شیعیان حل کرده است.

شما گاهی ممکن است به این مسئله برخورد کنید که در بعضی از امور، سیرت پیغمبر یا یکی از ائمه متفاوت است با سیرت و روش علی بن ابیطالب یا یکی دیگر از ائمه. میبینید امام حسن صلح میکند، امام حسین میجنگد. میبینید علی بن ابیطالب لباسش از دو جامه ساده تشکیل شده است، در صورتی که حضرت

[١] حجر/ ٩٤[٢] [متن پیاده شده از نوار افتادگی دارد.]