ياد معاد - جوادی آملی، عبدالله - الصفحة ٢٢١ - قلم و لوح دو فرشته يى از فرشتگان الهى

شاگردان ائمه ( ع ) وقتى به حضور آن ها شرفياب مى شدند و مطلبى را مى پرسيدند هر يك از ائمه ( ع ) جوابى به اندازه دانش و مناسب آنان مى دادند . وقتى به آن شاگردان ممتازشان مى رسيدند مى فرمودند قلم و لوح دو فرشته از فرشتگان الهى است , نه آن كه قلم يك جسمى باشد از نى و از نيستان بريده باشند . پس معناى كتابت اعمال به معناى ثبت اعمال است آن گاه با آياتى كه قبلا بحث اش گذشت كه هر انسانى عين عمل خود را مى بيند مطابق و موافق خواهد شد .

در سوره كهف اين دو مطلب كنار هم ذكر شده . يكى اين كه اعمال را مى نويسند و ديگر آن كه اعمال را حاضر مى بينند . مى فرمايد( : و وضع الكتاب فترى المجرمين مشفقين مما فيه و يقولون يا ويلتناما لهذا الكتاب لابغادر صغيرة ولا كبيرة الا احصيها و وجدوا ما عملوا حاضرا ) [١] . وقتى آن كتاب را در قيامت نهادند , تبهكاران هراسناك اند چون مى دانند در اين كتاب چه هست و باخبرند كه در دنيا چه كرده اند . آن گاه مى گويند واى به حال ما . اين كتاب تمام آن چه را كه كرده ايم ثبت كرده است و هيچ كوچك و بزرگى را فروگذار نكرده بلكه همه را شمرده است , نه آن كه انسان وجود كتبى عمل را ببيند بلكه عين اعمال اش را در طى عمر يك جا مى بيند . آن ظرفى كه تمام اعمال دوران زندگى اش را ثبت كرد آن ظرف مشهود او است اين كتاب اعمال ديگر جاى انكار نيست . آنگاه در جمله بعد مى فرمايد( : و وجدوا ماعملوا حاضرا ) [١] . هر چه را كردند هم آن را حاضر مى يابند . خود عمل را حاضر مى يابند . هيچ راهى براى انكار