فرهنگ اصطلاحات منطقى - خوانساری، محمد - الصفحة ٣٣ - إنّيت
نباشد (درّة، ٢٥).
إنعكاس
منعكس شدن، تبدّل محلّ موضوع و محمول در قضيه حمليه، يا مقدم و تالى در قضيه شرطيه، با بقاى صدق، مانند انعكاس قضيه «هيچ مثلث متساوى الاضلاعى قائم الزاويه نيست» به قضيه «هيچ مثلث قائم الزاويهاى متساوى الاضلاع نيست» (- عكس).
إنفعال
يكى از مقولات عشر و آن عبارت است از قبول تدريجى اثر فاعل، مانند بريده شدن چوب بوسيله نجار، و گرم شدن آب از تأثير آتش (- ان ينفعل). (-/ فعل)
«و مثال فعل چون قطع و إحراق، و مثال انفعال چون تقطّع و إحتراق» (اساس، ٥١).
إنفعالات
كيفيات محسوسى كه راسخ و ثابت نباشد، مانند پريدگى رنگ چهره در حال ترس، و برافروختگى آن در حال غضب و شرم (-/ انفعاليات).
«و اين كيفيات [محسوسه] دو گونه بود:
راسخ مانند زردى زر و سرخى خون. و غير راسخ چون سرخى خجل و زردى و جل. و اول را انفعاليات خوانند، و دوم را انفعالات. و امتياز ميان اين دو به امور عارضى باشد نه به امور ذاتى، چه رسوخ و عدمش از عوارض ماهيت بود نه از مقوّمات» (اساس، ٤٣).
إنفعالات نفسانى
حالاتى نفسانى كه در آنها مايهاى از لذت يا الم وجود دارد، مانند ترس و خشم و نفرت و رغبت و امثال آن.
«در شعر و آن صناعتى علمى است كه قادر باشند به آن بر ايقاع تخيلاتى كه مبادى انفعالات نفسانى مطلوب گردد» (درّة، ١٥٩).
إنفعاليّات
كيفيات محسوسى كه راسخ و ثابت باشد (- انفعالات) (-/ انفعالات).
إنّيت
مصدر جعلى از انّ بمعنى ثبوت. وجه تسميه برهان إنّى اين است كه تنها مفيد إنّيّت و ثبوت حكم است. (- برهان انى، ص ٤٣).
«استدارت زمين در علم هيأت به انيت اثبات كنند و در طبيعى به لمّيّت» (اساس، ص ٣٦٦). «براهين علم هيأت بىبراهين