و ستم گريزى، انصاف و مرّوت ورزى، امانت دارى، جوانمردى و آزادگى «١»، نوعدوستى، محبت ورزى به ديگران، فداكارى، ايثار، گذشت و چشم پوشى، دورى از زشتى و گناه، قناعت، صبر، شكر، بردبارى، حياء، سخاوت، شجاعت، غيرت و راستگويى. «٢» از آنچه گفته شد، هم ماهيت مكارم اخلاقى اصيل و فطرى روشن گشت و هم تاحدودى تفاوتش با غيرآن. تفاوت مكارم اخلاق با معانى سه گانه پيشينى روشن است. امّا تفاوتهاى مكارم اخلاقى با محاسن اخلاقى نيازمند شفّاف سازى بيشترى است. برخى از تفاوتهاى مهم اين دو، عبارتند از:
١. محاسن اخلاقى غالباً وسيله رفاه زندگى مادى و دنيوى است ولى مكارم اخلاقى، راه رسيدن به تعالى معنوى و كمال روحى؛ ٢. محاسن اخلاقى معمولًا مايه نظم و انضباط در زندگى بشر است ولى مكارم اخلاقى، تمايلات عالى انسانى را ارضا كرده، رشد و تعالى مى‌بخشد؛ ٣. محاسن اخلاقى در بيشتر موارد با خود دوستى آغاز مى‌شود و با تمايلات فردى سازگارتر است، ولى مكارم اخلاقى، بيشتر جنبه دگر دوستى دارد؛ ٤. حاصل رعايت محاسن اخلاقى، عمدتاً رسيدن به «من» است ولى رهاورد پايبندى به مكارم اخلاقى، رسيدن به «من برتر» است. «٣» رابطه دين و اخلاق‌ گونه‌هاى متعدّدى از انواع روابط اخلاق و دين- برگرفته از ديدگاههاى برخى دانشمندان و صاحب‌نظران عمدتاً غربى- مطرح شده است كه در اين جا مجال طرح و بررسى همه آنهانيست. «٤»