روزشمار جنگ ایران و عراق - مرکز اسناد و تحقیقات سپاه - الصفحة ٨٦١ - روزشمار جنگ جمعه ٤ آذر ١٣٦٢ ١٩ صفر ١٤٠٤ ٢٥ نوامبر ١٩٨٣
به عقیده مفسر نیویورک تایمز، «تنها راه مقابله ایران با حضور روزافزون نیروی هوایی و دریایی عراق در خلیج فارس، شدت بخشیدن به عملیات تهاجمی در جبهه شمالی است که در مقابل مرکز نفتی کرکوک در ترمینال جنوبی، تنها خط لوله نفتی عراق به دریای مدیترانه قرار دارد. ... صدور این نفت با کمک های عربستان سعودی و دیگر کشورهای منطقه، عراق را قادر به تأمین هزینه های جنگ کرده است. ... ایران برای موفقیت در انجام حملاتش علیه کرکوک و خط لوله عراق نیاز به نفرات بیشتر، تجهیزات بیشتر و نیروی هوایی مجهزتر دارد که در شرایط کنونی بدون لطمه زدن و تضعیف جبهه های دیگر احتمال چنین تقویت نیرویی در جبهه شمالی وجود ندارد.»
گزارش تحلیلی نیویورک تایمز ضمن اشاره به اینکه خطوط ارتباطی عراق از جبهه های شمالی در مندلی واقع در شمال شرقی بغداد تا نیسان در جنوب غربی بصره، قدرت آن را دارد که نیروهای کمکی را به هریک از مناطق مورد حمله ایران انتقال دهد، درعین حال نتیجه گیری کرد: «عراق نمی تواند برنده یک جنگ دفاعی علیه کشوری باشد که به مراتب پرجمعیت تر است و نفت بیشتری صادر می کند. تنها امید بغداد احتمال دخالت قدرت های خارجی برای حفاظت از نفتکش ها و سرانجام دریافت کمک های نظامی و مالی از کشورهای حوزه خلیج فارس است.»[١]
١
روزنامه گاردین با درج مشاهدات سه پزشک انگلیسی در ایران، استفاده عراق از سلاح های شیمیایی در جنگ را تأیید کرد. این روزنامه در مقاله ای به قلم اندرو ویچ، خبرنگار خود در تهران ضمن اشاره به گزارش های رسانه های ایران درمورد حملات شیمیایی عراق علیه مواضع نیروهای ایرانی در جبهه های شمالی جنگ آورده است: «سه پزشک انگلیسی که برای شرکت در کنفرانس جهانی پزشکی به تهران رفتند شواهدی را که دولت ایران برای اثبات ادعای خود ارائه کرده، مطالعه نموده و متقاعد شده اند که این مدارک و شواهد درست است. ویچ از قول یکی از این پزشکان انگلیسی می گوید عکس هایی از سربازان ایرانی و بدن های ورم کرده حاکی از آن است که در نبرد از سلاح های شیمیایی استفاده شده است. این پزشک انگلیسی می گوید باتوجه به نوع این سلاح ها این ماده شیمیایی گاز محرک اعصاب نبوده بلکه به نظر می رسد که گاز نیتروژن خردلی بوده است.»
خبرنگار گاردین در ادامه با استناد به گزارش شورای عالی دفاع ایران، به تعداد دفعات استفاده از سلاح های شیمیایی علیه مناطق نظامی و غیرنظامی ایران در دو عملیات حاج عمران و عملیات اخیر در منطقه پنجوین اشاره کرده و افزوده است: «معلوم نیست که این گازهای شیمیایی ساخت کدام کشور است، اما گفته می شود که بر روی بقایای آثار این بمب ها علائم شوروی دیده شده است. اما این امر فقط نشان دهنده آن است که دستگاه های پرتاب این گازها
[١] . واحد مرکزی خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی، بولتن رادیوهای بیگانه، ٦/٩/١٣٦٢، صص ٢٠ - ١٧، رادیو امریکا، ٤/٩/١٣٦٢.