دشمن قابلیت هجومی دارد و بقیه نیروهای آن پدافندی و استقراری هستند، البته برخی از تیپ های عراق نیز که توانایی پاتک داشتند، یا در عملیات شب اول آسیب دیده بودند یا در مناطق حساسی همچون پنجوین مأموریت داشتند[١]

پس از گذشت دو روز از عملیات والفجر٤، فرماندهان به ارزیابی نحوه عکس العمل ارتش عراق دربرابر این عملیات پرداختند. هرچند عراق برای بازپس گیری ارتفاعات و مناطقی که از دست داده بود، چند ضدحمله اجرا کرد و حتی در برخی محورها هم مانع پیشروی رزمندگان شد، لکن برای بعضی فرماندهان سپاه پاسداران که انتظار واکنش جدی تری را از دشمن داشتند، این سؤال پیش آمد که چرا ارتش عراق تاکنون مانند جبهه های جنوب پاتک های قوی تری انجام نداده و یگان های اصلی و کارآمد خود را وارد درگیری نکرده است.

راوی قرارگاه خاتم دیدگاه های فرماندهان را دراین باره چنین منعکس کرده است: غلامعلی رشید معتقد بود که گویا دشمن نمی خواهد سرمایه گذاری کند و مثل والفجر٢ حیفش می آید اینجا نیرو خرج کند. آنچه در جواب این مسئله مطرح می شد نداشتن نیرو بود. براساس اخبار رسیده دشمن نیروی مانوری مناسب نداشت و تنها نیرویی که می توانست از آنها برای پاتک استفاده کند، تیپ های ٦٦ و ٦٥ نیروی مخصوص بودند که تا حد زیادی این دو یگان مورد استفاده قرار گرفته بودند.

مطلب دیگر که می توانست پاسخ گوی این ابهام باشد تحلیل دشمن از عملکرد نیروهای ایرانی بود. دشمن هنوز در ابهام به سر می برد، از این جهت که هنوز نفهمیده بود که قصد جمهوری اسلامی چیست؛ تعبیری که واحد شنود از مکالمات فرماندهان عراقی داشت این بود که «دشمن [ایران] ما را می رقصاند.»

مطلب دیگری که به چرایی این موضوع برمی گردد آن است که دشمن هنوز موضوع عملیات ایران را جدی نگرفته بود، به عنوان مثال فرمانده لشکر٤ به فرمانده سپاه یکم ارتش عراق می گوید: «من هیچ اصراری برای بازپس گرفتن ارتفاعات [شرق پنجوین] مشرف به پنجوین، درصورتی که ارتفاعات این طرف [غرب] دست ما می باشد، نمی بینم.» نمونه دیگر اینکه فرمانده لشکر٤ در جواب سؤال فرمانده تیپ٥٤ درمورد اینکه آیا آنها هدف را گرفتند؟ گفت: «اینجا چیزی نیست، [ایرانی ها]، از این هدف ها زیاد گرفته اند، دوباره پس می گیریم.»

از سوی دیگر، علی رضائیان فرمانده قرارگاه مقدم حمزه نیز درباره وضعیت کلی تصمیم گیری فرماندهی نیروهای عراق و تأثیر عملیات خودی عقیده داشت: وقتی ما با دشمن درگیر می شویم، اگر سه چهار روز پشت سر هم تلفات بدهد کل سازمانشان به هم می ریزد. عملیات رمضان را که انجام دادیم تقریباً سازمان دشمن از هم پاشید. اگر نیروهایش را وارد

[١] سند شماره ٤١٥٩/پ ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، پیشین، صص ٤ و ٥.