است عالمانه و عارفانه در «امر معاد» و «شناخت آخرت». پژوهشى كه به همت دو استاد مسلمان سرشناس در پهنه گيتى و مورد احترام محافل علمى از سر اخلاص به عمل آمده است، دو دانشمند گرانمايه‌اى كه زاده و زيسته و درگذشته ايران گسترده و آباد ده قرن پيش‌اند، و پرورش يافته در كانون فرهنگ پربار اسلامى عصر خويش. دو بزرگمردى كه از ميراث علمى و فرهنگى دانشوران مسلمان همزمان و پيش از خود نيك برخوردار شدند، و با نگارش آثارى ارزنده به تازى و پارسى، توانستند جهان بشريت را در طول قرنها ميراث خوار علمى و فكرى خويش سازند. اميد است اين چاپ «اضحويه» معاصران مؤمن را شادمان سازد، و آيندگان بيدار دل را به دعاى خير وادارد.

اما بعد: حدود چهارده سال پيش از اين بود كه براى خواندن متن يگانه نسخه خطى شناخته شده از رساله فلسفى «اضحويه»- و مقابله آن با چند نسخه خطى و چاپى متن عربى- چند ماهى شب و روز تن به كار دادم و چشم و دل به كتاب سپردم تا نخستين چاپ مصحح اين متن فارسى منتشر شد. اما چاپى بود كه پس از انتشار مرا راضى نكرد. ناگزير چشم به راه ماندم تا نسخه‌هاى ديگرى از اين متن كهن پيدا شود.

خوشبختانه سال گذشته دوست ديرينم، دكتر محمد ابراهيم باستانى پاريزى، نسخه‌اى چاپى از «اضحويه» در اختيارم گذاشت كه بر اساس چاپ اين جانب و دو نسخه موجود در شهرهاى «دوشنبه و تاشكند» تصحيح و تحشيه گرديده و از سوى «شعبه فلسفه» وابسته به آكادمى علوم تاجيكستان شوروى، به سال ١٩٨٠ ميلادى چاپ و منتشر شده بود.

از ديدن اين چاپ شادمان شدم و بى‌درنگ به مطالعه و مقابله آن با چاپ خودم پرداختم. در اين مقابله بسيارى از مشكلات حل شد و موارد ترديد به يقين بدل گرديد. اكنون با اخلاص اعتراف مى‌كنم كه چاپ دوم رساله اضحويه تلفيقى است از چاپ بنياد فرهنگ ايران به كوشش اين جانب و چاپ آكادمى علوم تاجيكستان كه دومى در عين سودمندى از كمال دلخواه برخوردار نيست.

به عنوان مثال در مقدمه چاپ تاجيكستان (ص ٧) چنين مى‌خوانيم:

«ناشر كتاب مزبور (يعنى خديوجم) پيشگفتار ابن سينا بر رساله اضحويه را