ابن سينا زندگينامه خويش را به خواهش گروهى از ياران- از سال ميلادش (٣٧٠ ه) تا سال ٤٠٣ هجرى كه ٣٣ سال از عمرش مى‌گذشت- براى اين شاگرد دانا و مريد با صفا روايت كرد. ابو عبيد بعدها مقدارى از ديده‌ها و شنيده‌هاى خويش را بر گفته استاد افزود، و از مجموع آنها رساله‌اى فراهم آورد كه به نامهاى «رساله سرگذشت» يا «سيره» يا «مناقب» شيخ رئيس ابو على سينا معروف شده است.

اين رساله در طول قرنها براى همه كسانى كه در شرق و غرب براى ابن سينا زندگينامه نوشته‌اند، سند و مأخذ شده، و اصل آن بارها در ايران و خارج از ايران- مستقل يا ضميمه ديگر كتابها- به چاپ رسيده است‌ [١].

به گواهى فهرست مصنفات ابن سينا، از متن رساله سرگذشت، نسخه‌هاى خطى فراوان در كتابخانه‌هاى شرق و غرب برجاى مانده است. علاوه بر اين نسخه‌هاى مستقل، بيهقى در «تتمه صوان الحكمه» و قفطى در «تاريخ الحكماء» و ابن ابى اصيبعه در «عيون الانباء» و شهرزورى در «نزهة الارواح» و ابن خلكان در «وفيات الاعيان» و ديگران، تمام يا گلچينى از اين رساله را نقل كرده‌اند.

بنا بر اين سند ما نيز براى نگارش اين زندگينامه- بيش از ديگر ماخذ- گلچينى از همين رساله خواهد بود.

ميلاد ابن سينا ٣٧٠ ه- ٩٨٠ م‌

ابن سينا مى‌گويد: پدرم از مردم بلخ بود، به روزگار امير نوح بن منصور سامانى به بخارا منتقل شد، و برخى از كارهاى ديوانى روستاى «خرميثن» را بر عهده گرفت، نزديك اين ده، روستاى ديگرى بود كه «افشنه» نام داشت. پدرم دخترى- به نام ستاره- از مردم اين روستا خواستار شد، و او را به زنى گرفت من در آنجا به سال ٣٧٠ هجرى چشم به جهان گشودم. پس از پنج سال برادرم محمود به دنيا آمد. آنگاه همگى به بخارا بازگشتيم.

آغاز دانش اندوزى ٣٧٦ ه- ٩٨٦ م‌

در شهر بخارا پدرم مرا به آموزگار سپرد تا قرآن و ادبيات فراگيرم. چون به ده سالگى رسيدم قرآن مجيد و بسيارى از علوم ادبى را نيك آموخته بودم، چنانكه مردم از معلومات من در شگفت مى‌شدند.

پدرم دعوت فاطمى‌ها را پذيرفته بود، و اسماعيلى مذهب شمرده مى‌شد. از عقل و نفس سخن مى‌گفت، بر آن شيوه كه داعيان اين مذهب مى‌گويند و مى‌شناسند، برادرم نيز بر اين عقيده بود. ميان پدر و برادرم در اين زمينه بسيار بحث مى‌شد. من سخنان آنان را مى‌شنيدم و مى‌فهميدم، ولى بر دلم نمى‌نشست. از فلسفه‌

[١] . اين رساله تا كنون بارها به فارسى نيز ترجمه شده است، به فهرست مآخذ اين چاپ كه در پايان آمده است رجوع شود.