عناوین الاحکام؛ ترجمه وشرح متن لمعه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٥٧

ترجمه:

ب: در صحّت مساقات شرط است كه درخت مورد معامله ثابت باشد. [١]

ج: لازم است درختى كه مورد عمل مساقات قرار مى‌گيرد از درختانى باشد كه از ميوه‌اش استفاده شده در حاليكه عين درخت باقى باشد.

د: در اينكه بتوان درختانى كه برگشان مقصود مى‌باشد همچون حنّاء را مورد مساقات قرار داد جاى تأمل و نظر مى‌باشد.

ه: در مساقات شرط است كه مدّت عمل را تعيين كنند.

و: در صورتى كه عقد مساقات مطلق واقع شده و قيد و شرطى در آن ذكر نشده باشد بر عامل لازم است اعمالى كه در هر سال بايد تكرار شود را انجام دهد.

ز: اگر عامل بعضى از اعمال را شرط كرد كه مالك انجام دهد اين شرط صحيح است بخلاف آنكه تمام اعمال را شرط كند او بجاى آورد. [٢]

[١] كلمه « ثابت » با ثاء سه نقطه بمعناى غير متحرك و پابرجا و درخت ثابت يعنى درختانى كه در زمين كاشته و ريشه آنها در زمين دويده و سبب استوار شدن درخت مى‌شوند.

و احتمال دارد كه آن را با « نون » بجاى « ثاء » قرائت نمود بمعناى روينده.

طبق قرائت دوّم مساقات بر مثل درختان كوچك خرما كه آنها را نكاشته بلكه در ظروف يا احيانا شيشه‌هاى آب قرار مى‌دهند بطورى كه علقه و ارتباطى با زمين و مغارسه و درختكارى ندارند صحيح نبوده و اساسا تربيت اينگونه گياهان از عمل مساقات خارج است و بنابر قرائت دوّم نيز كليّه اين‌گونه از گياهان و تربيت آنها از عمل مساقات خارج بوده و علاوه بر آنها گياهانى كه غالبا بقاء و دوامى ندارند همچون سبزيجات نيز صحيح نيست مورد عقد مساقات واقع شوند.

[٢] وجه اينكه جميع اعمال را نمى‌توان بر مالك شرط نمود اين است كه عامل در صورتى مستحق حصّه است كه در قبال آن كار كند پس بناچار مقدارى از اعمال كه موجب ازدياد ثمره است بايد براى وى باقى بماند اگر چه خيلى اندك و ناچيز باشد.