عناوین الاحکام؛ ترجمه وشرح متن لمعه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٨٩ - فصل چهارم در بيان فروش ميوهجات

ترجمه:

فرع‌

وقتى اصل در ختان فروخته مى‌شود ميوه‌هاى ظاهر و درآمده در اين بيع داخل نيستند مگر در درخت خرما به شرطى كه آن را تأبير نكرده باشند.

فرع‌

در وقت فروش ميوه‌جات مى‌توان ميوه درخت معيّن يا درخت مشخّصى را استثناء نموده و نفروشند چنانچه جزء معلوم نظير نصف و ثلث يا احيانا چند رطل و پيمانه از ميوه يك درخت را مى‌توان استثناء كرد.

قابل توجه آنكه حكم در اين دو فرد يعنى:

١- استثناء جزء مشاع.

٢- استثناء ارطال معلوم.

آن است كه اگر آفت سماوى به ميوه وارد آمد و از آن كاسته شد ضرر بالنسبة بهريك از متعاقدين وارد مى‌شود يعنى بهمان نسبتى كه مستثنا به مستثنا منه دارد ضرر به بايع نيز وارد مى‌شود. [١]

[١] مثلا اگر نصف آن را استثناء نموده يا پنج رطل را براى خود جدا كرده است و قبل از قبض و اقباض آفتى به درخت خورده و نصف آن را از بين برد در اينجا حكم ان است كه در صورت مشاع ضرر بمشترى و بايع بطور نصف وارد مى‌شود و در فرض استثناء پنج رطل اگر مجموع مثلا ١٥ رطل باشد چون نسبت مستثنى (٥ رطل) به مستثنى منه (١٥ رطل) نسبت ثلث است از اين‌رو ثلث ٥ رطل به بايع ضرر خورده و دو ثلث ديگر آن را مالك است و اگر مجموع مثلا ١٠ رطل باشد نصف پنج رطل يعنى ٥/ ٢ رطل به وى ضرر متوجه شده و در نتيجه ٥/ ٧ رطل از آن مشترى و ٥/ ٢ رطل متعلّق به بايع مى‌باشد.