‌
حكم، عدالت را رعايت كند [١].
ب) قاضى بايد در آغاز اظهارات مدّعى را گوش كند و اگر مدّعى عليه اظهارات مدّعى را با بيانى ادعايى قطع كند، نبايد به ادعاى او توجه كند، مگر اين كه مدّعى عليه جواب مدّعى را بدهد و پاسخ او منتهى به صدور حكم شود [٢].
٤. آداب حرام
الف) قاضى نبايد به يكى از متخاصمان مطلبى القا كند كه موجب غلبۀ او بر طرف ديگر گردد [٣].
ب) قاضى مجاز نيست در حق الناس مانع اقرار اصحاب دعوى شود، ولى در حق الله اين امر جايز است [٤].
ج) قاضى نبايد شاهدى را كه در اداى شهادت ترديد دارد، تشويق به اداى شهادت كند و نيز نبايد هنگام اداى شهادت در سخنان شهود دخالت كند و او را در بيان شهادت به امرى كه متضمن نفع يا ضرر يكى از طرفين است، هدايت كند [٥].
علاوه بر آدابى كه قسمتى از آن بيان گرديد، براى اقامۀ دعوى و استماع آن نيز شرايطى عنوان كرده‌اند كه بعضى از آنها به شرح زير است:
١. مدّعى بايد بالغ، عاقل و رشيد باشد. دعوى صغير و مجنون مسموع نيست.
مگر اين كه به وسيلۀ ولى يا وصى يا قيّم آنان اقامه شده باشد. همچنين دعوى غير رشيد در صورتى كه مربوط به امور مالى او باشد، مسموع نخواهد بود، ولى اقامۀ دعوى از طرف افراد غير رشيد در امورى كه متضمن تصرف در اموال و حقوق مالى او نباشد، بدون اشكال است.
٢. مدّعى بايد در دعوايى كه مطرح مى‌كند، ذى نفع باشد يا از طرف ذى نفع وكالت يا ولايت يا قيمومت يا وصايت داشته باشد.
٣. مدعى بايد در دعوايى كه مطرح مى‌كند، جازم باشد؛ دعاوى مبنى بر فرض و‌

[١] المبسوط، سرخسى؛ ١٦، صص ٧٦، ٧٧. تحريرالاحكام؛ ج ٢، ص ١٨٣. ادب القضاء؛ ص ٨٣.
[٢] سرائر، ابن ادريس؛ ص ١٩٢.
[٣] شرايع؛ ج ٤، ص ٧٨.
[٤] همانجا.
[٥] همانجا.المبسوط،سرخسى؛ ج ١٦، ص ٧٨.