دانش رجال از ديدگاه اهل سنت - جديدى نژاد، محمد رضا - الصفحة ٥٠ - مبحث سوم علم رجال از پيدايش تا كمال

هجرى شكل جدّى به خود گرفت و به سرعت، روند تكاملى خود را طى نمود و از آن به بعد، اغلب كتاب‌هاى رجالى به شكل مزبور، تأليف شدند. حاصل اين شيوه آن شد كه اكنون، چهارده نوع كتاب رجالى در دست است.

دوره تأليف كتاب‌هاى اختصاصى در برخى انواع علم رجال كه بهتر است آن را از آغاز قرن چهارم هجرى محسوب نماييم، تا پايان نيمه اول قرن نهم هجرى- كه پايان عصر ترقّى و شكوفايى علم رجال است-، ادامه يافت.

در ذيل، نام برخى از مهم‌ترين علماى جرح و تعديل در دوره مزبور را كه كتاب‌هاى آنان، منشأ تحوّل گرديد، به همراه نام كتاب‌هايشان مى‌آيد:

١. محمّد بن عمرو عُقيلى (م ٣٢٢ ق)[١]، صاحب كتاب الضعفاء الكبير.

٢. ابن ابى حاتم رازى (م ٣٢٧ ق)، صاحب دو كتاب: الجرح و التعديل و علل الحديث.

٣. محمّد بن حِبّان بُسْتى (م ٣٥٤ ق)[٢]، صاحب كتاب‌هاى: الثقات، معرفة المجروحين والضعفاء و مشاهير علماء الأمصار.

٤. عبداللَّه بن عدى جرجانى (م ٣٦٥ ق)، صاحب كتاب الكامل فى ضعفاء الرجال.

٥. حاكم نيشابورى (م ٤٠٥ ق)، صاحب كتاب‌هاى: الضعفاء، تاريخ نيشابور و العلل.

٦. ابو نُعَيم اصفهانى (٣٣٦- ٤٣٠ ق)[٣]، صاحب كتاب‌هاى: معرفة الصحابة،

[١]. براى آگاهى از شرح حال وى، ر. ك: فصل ششم، ص ٢٤٨.

[٢]. براى آگاهى از شرح حال وى، ر. ك: فصل ششم، ص ٢٥٠.

[٣]. ابو نعيم احمد بن عبد اللَّه أصبهانى( اصفهانى)، محدّث و مورّخى بزرگ بوده است كه حافظان حديث ازبلاد اسلامى به سوى وى مى‌شتافتند( ر. ك: العبر، ج ٣، ص ١٧٠؛ لسان الميزان، ج ١، ص ٣٠٣، ش ٦٤٥؛ طبقات الحفّاظ، ص ٤٤٠، ش ٩٦٠؛ منهج المقال، ص ٣٧؛ تنقيح المقال، ج ١، ص ٦٥).