دانش رجال از ديدگاه اهل سنت - جديدى نژاد، محمد رضا - الصفحة ٤٨ - مبحث سوم علم رجال از پيدايش تا كمال
خود (يعنى علماى دوره اوّل از جرح و تعديل) نيز در كتابهايشان اقدام كردند و بدين ترتيب، بسيارى از جرح و تعديلهاى علماى دوره اوّل حفظ شد.
اين دوره از علم رجال كه تمام مؤلّفان اين علم از آغاز تا پايان قرن سوم هجرى در آن قرار مىگيرند، مهمترين دوره در ميان دورههاى علم رجال به شمار مىآيد، اهمّيت ويژه اين دوره، به دو جهت است:
١. كتابهاى مهم حديثى، چون: مسند أحمد بن حنبل، صحيح البخارى، صحيح مسلم، سُنن أبى داوود، سنن الترمذى، سنن النسائى و سنن ابن ماجة، در دوره مزبور تأليف شدند[١] و بديهى است كه دانستن احوال راويان متقدّمى كه در اسانيد احاديث اين كتابها هستند، نزد اهل علم، مهمترين امر است؛ زيرا بعد از تدوين احاديث در كتابهاى مذكور و اشتهار آنان، راه كذب و جعل احاديث تا حدّ زيادى مسدود شد. بنا بر اين، دانستن احوال راويان متأخّر، چندان مهم نيست و به همين خاطر، شرايط پذيرش روايت از راويان، خفيفتر شد.
٢. كتابهاى اين دوره، مصادر اوّليه كتابهاى رجالىاند و مطالب ساير كتابهاى رجالى در دورههاى بعدى- جز در مواردى كه به بيان حال راويان متأخّر پرداختهاند- بر اساس معلومات مندرج در اين كتابها تهيه شده است.
در ذيل، نام برخى از مهمترين علماى جرح و تعديل در دوره مزبور (يعنى قرن سوم هجرى) كه منشأ تحوّل بودهاند، به همراه نام كتابهاى رجالىشان مىآيد:
١. يحيى بن معين (م ٢٣٣ ق)، صاحب كتابهاى: التاريخ و العلل، به روايت عباس دورى از وى؛ معرفة الرجال، به روايت ابن محرز از وى، الضعفاء، سؤالات ابنالجنيد ليحيى بن معين و من كلام يحيى بن معين فى الرجال، بهروايت ابوخالد دقّاق.
٢. على بن مدينى (م ٢٣٤ ق)، صاحب كتابهاى: العلل، الأسامى والكُنى، الطبقات، التاريخ، تسمية من روى عنه من أولاد العشرة و الثقات والمثبتون.
[١]. حتى الموطّأ مالك، پيش از دوره مزبور.