بيعت با پيامبر صلى الله عليه و آله و يا جانشينان او ، در واقع، بيعت با خداست [١] و كسى كه با آنان پيمان فرمانبرى بندد ، در حقيقت، پيمان سودمندترين معامله را امضا مى نمايد . [٢] در قرآن ، تعابير ديگرى چون «عهد»، «عقد» و «ميثاق» نيز كه به معناى مطلق پيمان اند ، گاه در خصوص «بيعت» استفاده گرديده يا به آن، تفسير و يا بر يكى از بيعت هاى دوره پيامبر صلى الله عليه و آله تطبيق داده شده است . [٣] همچنين برخى از آيات، بدون آن كه واژه خاصّى ناظر به «بيعت» در آنها به كار رفته باشد ، از طريق شأن نزول [٤] يا برخى احاديث، به موضوع «بيعت» ارتباط داده شده اند . [٥]

بيعت، در سيره پيامبر صلى الله عليه و آله

هم زمان با بعثت پيامبر خاتم صلى الله عليه و آله و نزول قرآن، سنّت هاى نادرست جاهليت، به وسيله آموزه هاى وحى ، منسوخ گرديدند؛ امّا سنّت هاى نيكو [٦] مورد تأييد قرار گرفتند . يكى از سنّت هاى نيكوى جاهليت كه با اصلاحات مى توانست در جهت تأمين حقوق مردم مورد بهره بردارى جامعه واقع شود ، سنّت بيعت بوده به همين جهت مورد تأييد پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله قرار گرفت و در قرآن و سيره نبوى بازتاب يافت ، بيعت هاى دوران حيات پيامبر صلى الله عليه و آله عبارت اند از :

١ . بيعت اسلام

نخستين بيعتى كه با پيامبر خدا صلى الله عليه و آله صورت گرفت و گسترش آيين اسلام با آن آغاز

[١] فتح : آيه ١٠ . [٢] ر.ك: فتح: آيه ١٠ و ١٨، توبه: آيه ١١١. [٣] ر . ك : نحل : آيه ٩٥ ، مائده : آيه ٧ و ١٤ . [٤] ر . ك : مائده : آيه ٦٧ . [٥] ر . ك : دائرة المعارف قرآن كريم : ج ٦ ص ٣٠٩ . [٦] ر.ك: دانش نامه عقايد اسلامى: ج٢ ص١٣٥ (معرفت شناسى/بخش سوم/فصل پنجم: جاهليت نخست).