با توجّه به آنچه در بيان ماهيت «بيعت» بِدان اشاره شد ، بيعت، نوعى عقد (پيمان شرعى) است و مشمولِ قانون كلّى: « أَوْفُواْ بِالْعُقُودِ » [١] است و بر اين اساس، وفا به بيعت امام عادل، واجب [٢] و شكستن آن، حرام و بلكه از گناهان كبيره است، [٣] مگر آن كه بيعت پذير، اجازه فسخ بيعت دهد، [٤] يا بيعت كننده، ضمن بيعت، مجاز بودن به فسخ بيعت را شرط كند ، چنان كه در ماجراى عاشورا ، هر دو مورد، مصداق پيدا كرد . [٥] همين وفادارى،در خصوص بيعت پذير نيز الزامى و عمل كردن او به شروط بيعت، واجب و نقض اين شروط توسط وى حرام است.

چگونگى بيعت

با تأمّل در احاديثى كه كيفيت بيعت مسلمانان را با پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بيان كرده اند، [٦] مى توان گفت كه چگونگى بيعت گرفتن در نظام اسلامى ، بستگى به سنّت و فرهنگ جامعه در انعقاد اين پيمان دارد ، مشروط به اين كه سنّت مردم با احكام قطعى اسلام در تضاد نباشد . از اين رو ، پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در بيعت با مردان، همان سنّت متداول آن دوران را پذيرفت؛ ولى در مورد بيعت با زنان ، با مصافحه آنها از روى لباس با پيامبر صلى الله عليه و آله يا دستْ فرو بُردنشان در آبى كه ايشان دست خود را در آن فرو برده بود و يا با گفتن سخنى از جانب آنها ، با آنان بيعت نمود .

[١] مائده : آيه ١ : (به پيمان هاى خود ، وفادار (پايبند) باشيد» . [٢] ر.ك: ص ٥٠٩ (بيعت/ فصل نهم : احكام بيعت/ پايبندى به بيعت) . [٣] ر.ك: ص ٥١٩ (بيعت/ فصل نهم : احكام بيعت / شكستن بيعت) . [٤] ر.ك: ص ٥٢٥ (بيعت/ فصل نهم : احكام بيعت/ فسخ بيعت) . [٥] ر.ك: ص ٤٧١ (بيعت/ فصل هشتم : اقسام بيعت) . [٦] ر.ك: ص ٥٢٧ ح١٦١ .