كودك اهليّت مالك شدن آنچه را كه براى او مى‌خرند يا به او مى‌بخشند، دارد.(٤)همچنين وقف كردن براى كودك،(٥)شريك شدن با وى و مصالحه كردن از طرف او و نيز فروختن و خريدن و تزويج و ديگر عقودى كه ولىّ براى او انجام مى‌دهد، در صورت وجود مصلحت يا نبود مفسده ـ بنابر اختلاف نظر در حدود و اختيارات ولىّ براى كودك ـ صحيح است(٦)( --> ولايت).

بر سخن و عمل كودك غير مميّز، اثر شرعى مترتّب نمى‌شود. از اين رو، عقدى كه انجام مى‌دهد صحيح نيست.(٧)اقرار(٨)و شهادت(٩)او نيز پذيرفته نمى‌شود، و در صورت ارتكاب جرمى مانند قذف( -->قذف)علاوه بر عدم ثبوت حدّ و قصاص، تعزير( --> تعزير)نيز نمى‌شود.(١٠)

مرحله تميز:به قول مشهور، عبادات كودك مميّز(١١)(--> مميّز)و نيز وصيّت او در كارهاى خير(١٢)و صدقه وى(١٣)و بنابر قولى، عتق(١٤)(-->عتق)و تدبير(١٥)( -->تدبير)او صحيح است. همچنين براى حيازت مباحات(١٦)(-->حيازت مباحات)، اولويّت استقرار در مكانهاى عمومى در صورتى كه زودتر از ديگران در آن جا حاضر شود(١٧)و ادب شدن (تعزير) در صورت ارتكاب جرمى مانند دزدى و لواط(١٨)اهليّت دارد( -->كودك).

مرحله بلوغ و عقل:انسان بالغ عاقل در صورت رشيد بودن (برخوردارى از توانايى مصرف مال به شيوه عقلايى)( -->رشد)براى تمامى تصرفات مالى و غير مالى اهليّت دارد و در صورت سفيه بودن( --> سفاهت)تنها از تصرفات مالى، جز با اذن ولىّ ممنوع است.(١٩)اگر بالغ عاقل هنگام نزديك شدن مرگش، سالم و تندرست باشد، براى تصرف در تمام اموال خود اهليّت دارد؛ امّا اگر بيمارى متّصل به مرگ داشته باشد، به قولى براى تصرف در بيش از يك سوم مالش اهليّت ندارد(٢٠)(-->بيمارى).

بالغ عاقل در صورت عادل بودن، براى گواهى دادن(٢١)(--> شهادت)، امامت جماعت(٢٢)و ولايت در امور حسبيّه(٢٣)(--> امورحسبى)و در صورت مجتهد بودن

(١٠)٤١٣ ـ ٤١٤ ؛ ٤٢/ ٤٨ ـ ٥٠ و ١٧٨
(١١)الحدائق الناضرة ١٣/ ٥٣
(١٢)جواهر الكلام ٢٨/ ٢٧١
(١٣)٢٧/ ٣٨٧
(١٤)٣٤/ ١٠٦
(١٥)٢١٢
(١٦)٢٦/ ٣٢٢
(١٧)فقه الامام جعفر الصادق ٣/٥٥
(١٨)جواهرالكلام ٤١/٤١٣ ـ ٤١٤ ، ٤٧٦ ـ ٤٧٩ و ٣٧٨
(١٩)العناوين ٢/٦٧٤ ، ٦٨٤ و ٦٨٦ ـ ٦٩٢
(٢٠)جواهر الكلام ٢٦/ ٦٣ ـ ٦٤
(٢١)٤١/ ٢٥
(٢٢)١٣/ ٢٧٥
(٢٣)العناوين ٢/ ٥٨٠
(٣)العناوين ٢/ ٦٦٠
(٤)جواهر الكلام ٢٨/ ١٧٤ ـ ١٧٥
(٥)٦٥
(٦)العناوين ٢/ ٥٥٨ ـ ٦٠٠ ؛ جواهر الكلام ٢٢/ ٣٢٢ ـ ٣٢٤
(٧)العناوين ٢/ ٦٧٤
(٨)جواهر الكلام ٣٥/١٠٣ ـ ١٠٤
(٩)٤١/ ١٠