فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ١٣٦ - آزار
(--> عزل)از همسر آزاد در صورت رضايت نداشتن وى مكروه است.(٣٠)
اسباب آزادى:اسلام براى آزادى برده اسباب ذيل را قرار داده است:
الف . اسباب اختيارى:
١. عتق:كه از مستحبّات مؤكّد درباره برده مؤمن است(--> عتق).
٢. تدبير:(--> تدبير).
٣. مكاتبه:(--> مكاتبه).
ب . اسباب قهرى:
١. ملكيّت:تملّك پدر يا مادر و جدّ يا جدّه و هرچه بالا رود و نيز تملّك فرزندان و نوادگان و هرچه پايين آيد، سبب قهرى آزادى آنان است.(٣١)
٢. سرايت:به قول مشهور هرگاه مولا بخشى ـ هرچند كم ـ از برده خود را آزاد كند، آزادى به همه برده سرايت مىكند و آزاد مىشود.(٣٢)
٣. تَنْكيل:به قول مشهور، بريدن گوش، بينى و ديگر اعضاى مملوك توسّط مولا، سبب آزادى وى مىگردد(--> تنكيل).
٤. اسلام:چنانچه برده پيش از مولاى خود اسلام آورد و از قلمرو كفر به قلمرو اسلام درآيد، آزاد مىشود.(٣٣)
٥ . بيمارى:ابتلاى برده به كورى، خوره و بيمارى زمين گير، سبب آزادى او مىگردد.(٣٤)
آزار
آزار: اذيّت.
از آن در بابهاى صلات، صوم، حج و صيد و ذباحه به مناسبت سخن رفته است.
آزار رساندن به مؤمن(١)و نيز كافر محترم، مانند كافر ذمّى(--> اهل ذمّه)به هتك حرمت يا ضرب و جرح و مانند آن(٢)