را براى خروج فقه شيعه از ساحت فردى و ورودش به ساحت اجتماعى و تبيين نظام سياسى، اجتماعى و اقتصادى اسلام مهيّا كرد كه در آثار امام خمينى، شهيد صدر و ديگران تبلور يافت.

شيخ مرتضى انصارى، حبيب اللّه رشتى (م ١٣١٢ هـ . ق)، ميرزا حسن شيرازى، آقا رضا همدانى (م ١٣٢٢ هـ . ق)، آخوند خراسانى، محمد كاظم طباطبايى يزدى (م ١٣٣٧ هـ .ق)، ميرزا محمدتقى شيرازى، ميرزاى نائينى، شيخ عبدالكريم حائرى (م ١٣٥٥ هـ . ق)، محمدحسين اصفهانى (كمپانى) (م ١٣٦١ هـ . ق)، آقا ضياء عراقى (م ١٣٦١ هـ . ق)، سيد ابوالحسن اصفهانى (م ١٣٦٥ هـ . ق)، آقا حسين بروجردى (م ١٣٨٠ هـ . ق)، سيد محسن حكيم (م ١٣٩٠ هـ . ق)، سيد ابوالقاسم خويى (م ١٤١٣ هـ . ق)، سيد روح اللّه موسوى خمينى، شهيد سيد محمدباقر صدر، سيد احمد خوانسارى (م ١٤٠٥ هـ . ق) سيد شهاب‌الدين مرعشى نجفى (م ١٤١١ هـ . ق)، سيد محمدرضا گلپايگانى (م ١٤١٤ هـ . ق) و شيخ محمدعلى اراكى (م ١٤١٥ هـ . ق) از فقيهان برجسته و ممتاز مرحله كمال فقه شيعه‌اند.(١٥)

بى گمان، برجسته‌ترين فقيه معاصر كه شايد بتوان وى را سلسله جنبان مرحله جديدى

از فقه شيعه به شمار آورد، حضرت امام خمينى قدّس سرّه است. هنر و ويژگى منحصر به فرد امام خمينى افزون بر دارا بودن توان و جامعيت علمى،آراستگى به اخلاق متعالى و نيل به جايگاه بلند عرفانى كه در برخى فقيهان پيشين نيز به چشم مى‌خورد، طرح جامع نظريه ولايت فقيه و نيز بنيان نهادن حكومتى بر اساس شريعت اسلام و فقه شيعه است. وى براى نخستين بار، مبانى كلامى و فقهى ولايت فقيه جامع الشرايط را به طور كامل مستدل كرد و گستره ولايت و سرپرستى‌اش را افزون بر افتاء، قضاوت، سرپرستى امور حسبه و اداره برخى شئون مسلمانان كه در سخنان فقيهان پيشين نيز آمده بود، به زمامدارى و حكومت و اداره همه شئون جامعه اسلامى تعميم داد.

امام قدّس سرّه در اين نظريّه، با استناد به ادلّه عقلى و نقلى به خوبى تبيين كرد كه كمال انسانى و سعادت دنيا و آخرت در گرو عمل فراگير به كتاب و سنّت و اجراى احكام و