فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٨٤ - ارصاد و مرصدين

آزمايشى كه در اين آيه به آن اشاره شده در واقع همان صحنه پيكار با دشمنان و جانبازى و فداكارى مؤمنان در راه خدا مى‌باشد كه برخى در اين آزمايش بزرگ به درجه مجاهدان مى‌رسند و از زمره صابران محسوب مى گردند.

٥. اوامر صريح و مؤكد در مورد وجوب مشاركت در جبهه‌هاى جهاد به عنوان حكم اولى اسلام كه بسيج نيروهاى رزمنده را به صورت يك قانون دايمى تضمين مى‌كند، مانند:

(ي [١] ٦ [٤] ٨;ا أَيُّهَا اَلنَّبِيُّ جٰاهِدِ اَلْكُفّٰارَ وَ اَلْمُنٰافِقِينَ وَ اُغْلُظْ عَلَيْهِمْ‌).١ (هان اى پيامبر با كفار و منافقان جهاد كن و نسبت به آنان درشتى و خشونت اعمال كن).

اين آيه كه از نظر ادبى و شيوه بيان از نكات و ظرائف تأكيدى و مؤثر برخوردار مى‌باشد در سوره تحريم آيه ٩ نيز تكرار شده است.

ارصاد و مرصدين

فقها با استفاده از عنوان «ارصاد» كه در آيه: (إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصٰادِ) [٢] آمده و در كمين دشمن نشستن را به خدا نسبت داده است واژه مرصد را در مورد مجاهدان و رزمندگان جبهه جهاد بكار برده‌اند.

در آيه ديگر عمل ارصاد به عنوان يك وظيفه دفاعى و نظامى (واجب كفايى) براى عموم جامعه اسلامى مقرر گرديده است: (وَ خُذُوهُمْ وَ اُحْصُرُوهُمْ وَ اُقْعُدُوا لَهُمْ كُلَّ مَرْصَدٍ) [٣] درباره دشمنانى كه وفادار به تعهداتشان نيستند و خصومتشان را ادامه مى‌دهند چنين رفتار نماييد: (آنها را دستگير كنيد و به محاصره بكشيد و هركجا كه ممكن است در كمينشان بنشينيد).٤

عبارت «كل مرصد» در آيه مذكور شامل كليه مواردى است كه به نحوى كمين گرفتن در آن صادق مى‌باشد.

[١] . توبه، آيه ٧٣.

[٢] . فجر، آيه ١٤.

[٣] . توبه، آيه ٥.

[٤] . رك: تفسير مجمع البيان، ج ٥ ص ٧ و التبيان، ج ٥ ص ١٧٣ و جامع قرطبى، ج ٨ ص ٧٢ و طبرى، ج ١٠ ص ٥٥ و المنار، ج ١٠ ص ١٦٥.