فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٣٤٥ - مبحث سوم سرزمينهاى اسلامى از دست رفته

لايزال الهى و اعتقاد به هدفهاى الهى جهاد را از دست مى‌دهند، همانطور كه در جنگ حنين اتفاق افتاد [١] عليرغم اينكه براى اسلام مى‌جنگند دچار شكست مى‌گردند.

در كلام امام على (ع) نيز اين مطلب به صراحت بيان شده است: پيروزى و شكست در صدر اسلام به دليل كثرت و قلت واحدهاى رزمنده و ابزار جنگى نبوده است.

پيروزيهاى گذشته بر اثر ايمان مجاهدان اسلام و وعده‌هاى نصرت و امدادهاى الهى بوده است.

مبحث سوم: سرزمينهاى اسلامى از دست رفته

سرزمينهاى اسلامى اشغال شده عبارت از آن قسمت از اراضى دارالاسلام است كه پس از استقرار حاكميت مسلمانان در آن اراضى به مرور به‌دست غير مسلمانان افتاده و تحت حاكميت غير مسلمان (كافر) قرار گرفته است، مانند اراضى اسپانيا و فلسطين اشغالى.

اين نوع اراضى از دو لحاظ در فقه سياسى اسلام قابل بحث و بررسى است.

الف - از اين نگاه كه اين اراضى همچنان جزئى از قلمرو دارالاسلام محسوب شده و داراى احكام مشابه دارالاسلام مى‌باشند، يا عملا "در قلمرو دارالكفر بوده و محكوم آثار حقوقى دارالكفر مى‌باشند.

ب - از لحاظ فقه‌الجهاد كه از نظر احكام خاص جهاد چه حكمى داشته و وظيفه مسلمانان و دولت اسلامى در قبايل اين اراضى چيست‌؟

در هر حال سرزمينهاى اسلامى اشغالى را مى‌توان به دو بخش تقسيم نمود.

١. اراضى اسلامى كه به مرور زمان مردم آن سرزمينها از اسلام بيگانه شده. تبديل به دارالكفر شده است.

٢. اراضى اسلامى كه توسط نيروهاى مسلح تسخير و با اعمال زور و جنگ از دست مسلمانان خارج شده است.

در اين ميان آنچه كه مى‌تواند در مباحث جهاد مورد بحث قرار گيرد بررسى مسائل

[١] . توبه، آيه ٢٥.