فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ١٠١ - روايات و آراء تفسيرى در مؤلفة قلوبهم

مؤلفة قلوبهم به كفار داده مى‌شود بر آنها حرام است، گو اينكه پرداخت آن براى مسلمين واجب باشد و اين نظريه بى وجه نيست. [١]

بى‌شك ذيل آيه زكوة:

(فريضة من الله و الله عليم حكيم) [٢]

هرگونه ترديدى را در اين زمينه برطرف مى‌سازد، چه فريضه الهى نمى‌تواند در هيچ زمانى معطل بماند و احتمال نسخ آيه نيز غير قابل ذكر است. زيرا حتى از نظر فقهاى عامه نيز عمل فاقد دليل و سند معتبر نمى‌تواند قابل قبول باشد تا چه رسد به نسخ آيه. زيرا مورد عمل و استناد بودن آيه در زمان رسول خدا (ص) مسلم و مورد اتفاق است و نسخى هم پس از رحلت پيامبر اكرم (ص) نبوده و نمى‌تواند باشد. با توضيحاتى كه داده شد پاسخ اين ايراد كه پس از انتشار و عزت اسلام، نيازى به مؤلفة قلوبهم نيست، نيز روشن شد. زيرا توسعه طرز فكر و عقيده اسلامى همانطورى كه همواره به استناد عقل و برهان نيازمند است، در مواردى كه اين دو پايه مؤثر نيست، كمكهاى اقتصادى، عامل سودمندى در جلب توجه و تمايل دلهاييست كه به علايق مادى دلبستگى بيشترى دارند و يا همان طورى كه سابقاً توضيح داديم از نظر روانى، عاطفى و فطرى تأثير احسان و مساعدت مالى، امرى قهرى و طبيعى است و بهره‌بردارى از اين عامل طبيعى، حقى مشروع مى‌باشد.

برخى از فقها بحث در مورد مصارف سهم مؤلفة قلوبهم را از اين نقطه نظر كه تقسيم زكوة به همه مصارف ذكر شده در آيه لازم الرعايه نيست، بى فايده و فاقد ثمره فقهى دانسته‌اند. [٣]

روايات و آراء تفسيرى در مؤلفة قلوبهم

١. مؤلفة قلوبهم گروهى هستند كه خدا را يگانه مى‌دانند و عبادت غير خدا را از دل كنده‌اند و لكن معرفت و ايمان به نبوت و رسالت رسول خدا در دل آنان رسوخ ننموده و رسول خدا نسبت به آنان دلجويى مى‌كرد و آنان را شناسايى مى‌نمود و معرفى مى‌كرد تا بشناسند و براى آنان سهمى از زكوة قرار داده بود كه معرفت پيدا كنند و رغبتى بيايند. [٤]

[١] . رك: جواهر الكلام، ج ١٥ ص ٣٤٣.

[٢] . توبه، آيه ٦٠.

[٣] . رك: مستمسك العروة الوثقى، ج ٩ ص ٢٧٨ و جواهرالكلام، ج ١٥ ص ٣٤٢-٣٤٣ و شرح اللمعة الدمشقيه، ج ١ ص ١٧٣.

[٤] . رك: قلائد الدرر، ج ١ ص ٢٨٩ و تذكرة الفقها، ج ١ ص ٢٣٣.