فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٣٠٠ - مبحث اول دفاع مشروع و آغاز عمليات دفاعى

بيشتر جنبه دفاع مشروع دارد تا اقدامات تلافى جويانه و يا تهاجم مسلحانه يكطرفه.

ابعاد مختلف دفاع مشروع را در جهاد اسلامى مى‌توان تحت سه عنوان زير مورد بررسى قرار داد:

١. حق آغاز عمليات دفاعى در برابر متجاوز.

٢. حق ادامه جنگ بر عليه تجاوز.

٣. احقاق حق نهايى.

مبحث اول: دفاع مشروع و آغاز عمليات دفاعى

اقدام به برخورد نظامى با متجاوز خود يكى از مهمترين موارد جهاد است كه در مباحث گذشته از آن به جهاد دفاعى تعبير نموديم و آيات و مستندات روايى آن را به تفصيل مورد بحث قرار داديم.

در اينجا تنها به ذكر دو نكته بسنده مى‌كنيم:

١. دفاع مشروع در فقه اسلامى به عنوان يك حق نيامده است و بر اساس نصوص قطعى اسلامى مسؤوليتى همگانى (واجب كفايى) براى جامعه اسلامى محسوب مى‌شود و عدم اقدام به دفاع در برابر متجاوز و ريشه‌كن نمودن تجاوز جز در موارد استثنايى و غير مقدور مجاز نمى‌باشد.

٢. مسؤوليت دفاع مشروع به معنى تجويز مطلق جنگ و مخاصمات مسلحانه تلقى نمى‌شود، كه وسيله‌اى براى توسل به زور و آغاز جنگهاى تمام عيار و بر عليه بشريت به‌شمار آيد.

اين اشكال موجب گرديده كه بسيارى از حقوقدانان در تفسير تجاوز و تعيين متجاوز، راه طولانى در پيش گيرند و گاه آن را غير ممكن تلقى كنند و مقبوليت آن را منحصر به جبران نقض حقوق توسط متجاوز بدانند و دفاع مشروع را مجوز حق نامحدود توسل به جنگ نشمارند.

اين ديد محتاطانه در مورد تعريف تجاوز و تعيين حدود دفاع مشروع كاملاً منطقى است و اسلام نيز با دقت و احتياط فراوان آن را محدود به شيوه‌هاى عقلايى و متناسب