به تعبير ديگر اطلاق «من شى» در حدى قابل قبول است كه غنيمت در مورد آن صدق يابد وقتى در صدق غنيمت در مورد برخى از اموال كه داراى مالك محترمى هست ترديد مى‌شود اطلاق «من شى» مشكلى را حل نخواهد كرد. براى روشنتر شدن سستى ادعاى اطلاق در آيات غنيمت‌گيرى شايسته است به اين نكته توجه كنيم كه تعبير قرآن چنين نيست كه هر چيزى در جنگ به دست آيد غنيمت است، بلكه تعبير قرآن آن است كه هر چه را كه به غنيمت به‌دست مى‌آوريد بايد خمس آن را براى مصارفى كه تعيين شده بدهيد. اما اينكه از كدام اموال و با كدام شيوه مى‌توان غنيمت گرفت در آيه مشخص و بيان نشده است، اكنون بايد ديد واژه غنيمت به چه نوع اموالى اطلاق مى‌گردد.

غنيمت چيست‌؟

كلمه غنيمت در لغت به معنى قائده و درآمد تفسير شده است و به همين دليل فقهاى شيعه موضوع آيه ٤ [١] سوره انفال را شامل همه موارد درآمدهاى جنگى و يا عوائد تجارت و كسب و كار شمرده‌اند ولى فقهاى اهل سنت مفهوم غنيمت را در آيه مذكور به قرينه سياق آيه به معنى درآمدهاى حاصل از دارالحرب تفسير نموده‌اند.١

فقهاى شيعه غنايم جنگى را شامل اموال منقول مانند كالاها و نيز اموال غير منقول مانند زمين و ساختمان دانسته‌اند و اراضى مفتوح‌العنوه را از غنايم شمرده و لكن مالكيت آن را به عموم مسلمانان اختصاص داده‌اند.

گرچه در عبارت فقها تعريف دقيقى از غنيمت به چشم نمى‌خورد ولى همواره چه در متون فقهى و چه در متون روايى، قيد مكانى دارالحرب به دنبال ذكر غنيمت‌گيرى ديده مى‌شود [٢] و مفهوم قيد مكانى آن است كه غنايم جنگى در مورد اموالى كه از

[١] . بر مبناى اين اختلاف نظر فقهاى شيعه خمس را در درآمدهاى كسب و كار نيز واجب شمرده و فقهاى اهل سنت، خمس را مخصوص غنايم جنگى دانسته‌اند.

[٢] . عبارت محقق حلى و صاحب جواهر در تفسير معنى غنيمت چنين است:

«فالغنيمه هى الفائده المكتسبه... كما يستفاد من دار الحرب» رك: جواهر الكلام، ج ٢١ ص ١٤٧.

در روايت حفص از امام صادق (ص) هم چنين آمده است:

«اذا غزوا ارض الحرب فغنموا غنيمه» رك: وسائل الشيعه، ج ١١ ص ٧٨.