ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٦٤ - رويكرد اجتماعى
صورتهاى گوناگونى مىپذيرد و انواع و گونههاى متفاوتى را متمثّل مىسازد. يكى از اين صورتها، گونههاى نمادينى است كه به وسيله آنها، گروههاى انسانى و تجمّعات فرهنگى، پيشينه و باورهاى خود را به صورتى غير مستقيم به مخاطبان القا مىكنند.
مناسك سوگوارى حسينى و بهويژه دستهگردانىهاى سوگوارانه اين مراسم، به صورت جالبى از اين نوع ابزارهاى ارتباطى استفاده مىكنند. آنها ضمن بهكارگيرى شمارى از عناصر كهن، ارتباط مخصوصى با مخاطبان خود برقرار مىكنند. اين دستهگردانىهاى سوگوارانه، علاوه بر انتقال پيام خود در قالب گفتار، اين ابزارهاى نمادين را يكى از بهترين شيوههاى انتقال مفاهيم درنظر مىگيرند.
علم، كتل، توق، علامت، انواع پرچمها و امثال آنان دو نقش اساسى و حياتى در دستهگردانىها به مناسب شهادت امام حسين (ع) ايفا مىكنند. آنها به عنوان عناصرى تمركزبخش، باعث تقويت انسجام گروهى ميان عزاداران مىشوند. اين سخن به آن معناست كه آغاز و پايان دستهگردانىها اصولًا با حركت يا توقّف علم/ علامت و ... مشخّص مىشود. شركتكنندگان در اين مراسم، خود را به تبعيت از نشان و پرچم دستههاى عزادار ملزم مىدانند. آنها در مسيرى منظّم به دنبال نشان هيئت به راه مىافتند و اساساً بر مبناى نظمى، به سوگوارى دست مىزنند كه به وسيله اين ابزارها و ادوات تنظيم شدهاند. از سوى ديگر اين ابزارها و ادوات، هر يك نمادى(Symbol) از وقايع نبرد كربلا و روز عاشورا هستند. علم، علامت، جريده و امثال آنها، بُعدى از ابعاد واقعه عاشورا را در ذهن عزاداران تداعى مىكند؛ بلكه هر يك از اجزاى اين ابزارها و ادوات نيز به نوبه خود، يادآور بخشى از واقعه كربلاست؛ براى نمونه بايد به اين واقعيت اشاره كرد كه سوگواران علامت را مظهر قدرت و بازوى علمدار اسلام حضرت عبّاس (ع) دانستهاند.[١] همانگونه كه ديديم، در علامت، مجسمههاى بسيارى وجود دارند. هر يك از اين مجسمهها نيز نمادى از مفهوم ديگرى است: مجسّمه فلزى كبوتر كه بر قاعده افقى علامت نصب شده، نماد خبررسانى اين پرنده از صحنه جنگ به پيروان و طايفه خاندان امام حسين (ع) در مدينه است.[٢]
عَلَم هم بار نمادين بسيارى دارد. سوگواران علم را نمادى از علم حضرت عبّاس (ع)، علمدار سيدالشّهداء (ع) در كربلا، پنجه با انگشتان بازِدست را نشانه پنج تن (محمّد (ص)،