اقتباس، گنجاندن قسمتى از آيه در ميان شعر يا نثر است؛ به گونه‌اى كه آيه محسوب نشود و آن را سخن خدا ندانند. اين صناعت از همان آغاز مطرح بوده، سپس رايج شده و از آرايه‌هاى ادبى و بديع به شمار آمده است. اقتباس افزون بر شعر، در بسيارى از خطبه‌ها و دعاها ديده مى‌شود و موجب زيبايى، ارزش و دل‌نشينى بيشتر سخن مى‌گردد.

در شرح قصيده بديعيّه ابن حجّه آمده:

اقتباس بر سه قسم است: مقبول، مباح و مردود. نوع اول در خطبه‌ها و سخنان پندآميز و پيمان‌نامه‌ها و نوع دوم در سخنان و نامه‌ها و داستان‌ها ديده مى‌شود. نوع سوم، خود، بر دو قسم است:

قسم اول: اقتباس از آن‌چه خداوند به خود نسبت داده است- كه پناه مى‌بريم به خدا از آن كسى كه آن را به خود نسبت دهد- چنان كه نقل مى‌شود يكى از بنى مروان، ذيل نامه شكايت [مردم‌] از يكى از كارگزارانش، نوشت: «إِنَّ إِلَيْنا إِيابَهُمْ. ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنا حِسابَهُمْ»[١]؛ بازگشت ايشان به سوى ماست و حساب ايشان، بر ما.

قسم دوم: تضمين آيه در سخن هزل- پناه بر خدا- مانند اين شعر:

أوحى إلى عشّاقه طرفه‌[٢]		«هيهات هيهات لما توعدون»[٣]
و ردفه ينطق من خلفه‌[٤]		لمثل ذا فليعمل العاملون‌[٥]

ابياتى كه تاس‌دايل نقل كرده، از همين قبيل است؛ يعنى اقتباس غير مجاز.

[١] . غاشيه، ٢٥ و ٢٦.

[٢] . با عاشقان، گوشه چشمش بگفت.

[٣] . مؤمنون، ٣٦.

[٤] . در پى آن، گويد از پشت او.

[٥] . اقتباس از آيه ٦١ سوره صافات.