قرآن و فرهنگ زمانه - معرفت، محمد هادى - الصفحة ١٢٦ - چونان سرهاى شياطين

باشد؛ زيرا جمع آن شياطين آمده است.[١]

به هرحال، شيطان وصف هر سرپيچى كننده سركش است كه در سركشى و خيرگى افراط كند؛ مانند كسى كه از شدت خشم و غيظ ملتهب گردد. جرير مى‌گويد:

(آن روزها كه مرا به دليل عاشق پيشگى، شيطان سركش مى‌خواندند و آنان به همين دليل من را مى‌خواستند.)

شاعر ديگرى گفته است:

«اگر نبود سركشى گرگانى كه مى‌روند.»

راغب در توضيح اين مصرع گويد:

عُسَّل جمع عاسل و به معناى كسى است كه پريشان مى‌دود و براى گرگ به كار مى‌رود ... هر خوى ناپسند انسان را شيطان نامند، از اين رو فرمود: «حَسَد، شيطان است. غضب نيز شيطان است.»[٢] پس شيطان تنها، نام ابليس و لشكريان او نيست، بلكه او مانند همه موجودات شرور، به آن ناميده مى‌شود. خداوند مى‌فرمايد: «وَ كَذلِكَ جَعَلْنا لِكُلِّ نَبِيٍّ عَدُوًّا شَياطِينَ الْإِنْسِ وَ الْجِنِّ»[٣]؛ و بدين گونه براى هر پيامبر، دشمنى از شيطان‌هاى انس و جن گماشتيم.

شيطان، هم‌چنين، نام مارى است كه برفراز سرش يالى مانند تاجِ خروس دارد.

زجاج گويد:

عرب برخى از مارها را شيطان مى‌نامد. نيز گفته‌اند: نام مارى است‌

[١] . مفردات راغب اصفهانى، ص ٢٦١ و لسان العرب، ج ١٣، ص ٢٣٨.

[٢] . مفردات راغب اصفهانى، ص ٢٦١.

[٣] . انعام، ١١٢.