قرآن و فرهنگ زمانه - معرفت، محمد هادى - الصفحة ١٩ - ٢ فراگيرى خطابهاى قرآن
قابل فهم و درك باشد، بلكه براى همگان در هر زمان، قابل درك است؛ وگرنه مستلزم كوتاهى در اداى رسالت عام و جاويد قرآن خواهد بود.
قرآن به گونهاى درباره شتر و عجايب آفرينش آن يا از نعمتهاى آخرت و بهشت و باغ و جويبارها ياد مىكند كه براى همگان مايه عبرت يا ترغيب و تشويق باشد. شتر و عجايب آفرينش آن محدود به جزيرة العرب آن روز نيست، بلكه شتر در همه نقاط زمين و براى همه، همواره اعجابانگيز بوده و نعيمهاى موعود هميشه و براى همه تشويق آفرين است، نه تنها براى عرب و در محدوده جزيره.
بنابراين نبايستى به سطح ظاهرى قرآن بسنده كرد و آن را مخصوص همان قوم و همان زمان دانست، بلكه بايد با تدبر و تعمقى ژرف، پيامهاى جاويد آن را از درون آيات بيرون كشيد.
پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم فرموده است: «إنّ للقرآن ظهراً و بطناً»؛ قرآن داراى ظاهر و باطن است؛ ظاهرى مشهود و باطنى مستور كه با تعمق و دقت نظر به دست مىآيد.
از امام باقر عليه السلام در اين باره پرسيدند، فرمود: «ظهرُه تنزيلُه و بطنُه تأويلُه»[١]؛ ظهر قرآن، همان سطح ظاهرى آن است كه برحسب موارد نزول و اسباب نزول به دست مىآيد و بيشتر جنبه اختصاصى پيدا مىكند، ولى بطن قرآن پيامهاى نهفته درون آيات است كه با تدبر و تعمق به دست مىآيد؛ تا جنبه هميشگى و همگانى آن آشكار گردد.
امام باقر عليه السلام مىافزايد: اساساً رسالت عام قرآن- كه جاويد بودن آن را مىرساند- در همين پيامهاى نهفته درون آيات است و همين پيامهاست كه رسالت جهانى قرآن را آشكار مىسازد. اگر قرآن تنها جنبه ظاهرى داشت، امروزه با مرگ مردمان آن روز، قرآن مرده بود؛ درحالىكه چنين نيست و قرآن براى هميشه زنده و جاويد است.
[١] . تفسير عياشى، ج ١، ص ١١.