اسلام جايگاه بردگان را چنان بالا برده است كه مى‌توانند در نماز- كه برترين عبادت اسلامى است- امام جماعت شوند. حميرى در قرب الإسناد از امام صادق از پدرانش از على عليهم السلام نقل كرده است:

اگر برده بتواند قراءت نماز را [صحيح‌] بخواند، مى‌تواند امام جماعت شود.[٢]

اين سخن امام عليه السلام، دليلى است بر شايستگى بردگان براى همه پست‌هاى رسمى و غير رسمى در نظام اسلامى؛ نيز بر فرق نداشتن ايشان با شهروندان آزاد در اين جهت كه اين برجسته‌ترين و والاترين شكل ممكنِ مساوات است. به همين دليل، پيامبر صلى الله عليه و آله غلام خود، زيد را فرمانده لشكرى قرار داد كه در آن، بزرگان مهاجر و انصار حضور داشتند. هنگامى هم كه زيد كشته شد، فرزندش، اسامه را فرمانده‌

[١] . امام باقر عليه السلام مى‌فرمايد:« پدرم( امام سجاد عليه السلام) كه يكى از غلامان را به سبب كوتاهى در كار، با چوب دستى زده بود و از اين عمل خود، سخت ناراحت گرديده بود. مرا دستور داد كه نزد قبر پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم رفته، دو ركعت نماز به جا آورم و از درگاه خدا بخواهم تا پدرم را عفو كند. سپس به غلام فرمود:« انت حرٌّ لوجه اللَّه» و او را آزاد ساخت( بحار الانوار، ج ٧١، ص ١٤٢).

مردى از قبيله« بنى‌فهد» غلام خود را مى‌زد و او به خدا پناه مى‌برد. در اين هنگام پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم سر رسيد و آن مرد را نكوهش كرد و فرمود:« به خدا پناه مى‌برد و تو از وى دست نمى‌كشى؟» آن مرد فوراً غلام را آزاد كرد. پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم فرمود:« به خدا سوگند، اگر او را آزاد نمى‌ساختى، شعله‌هاى دوزخ چهره تو را مى‌نواخت.»( بحار الانوار، ج ٧١، ص ١٤٣ و احياء علوم الدين، ج ٢، ص ٢٢٠).

زُهرى، از فقهاى سده اول، گويد:« هرگاه به بنده خويش گفتى:" أخزاك اللَّه"( خدا تو را ذليل كند)، او فوراً آزاد مى‌شود.»( همان، ج ٢، ص ٢٢٠). روايات از اين دست، فراوان وجود دارد.

[٢] . بحار الانوار، ج ٨٥، ص ٤٣، به نقل از قرب الإسناد، ص ٩٥. مجلسى سخن مبسوطى در اين زمينه دارد.( ص ٤٥).