علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٨٧

و اين موجود از چه استعداد و ظرفيت وجودي برخوردار است؟ ملکي است يا ملکوتي؟ در جهت‌گيري تربيت، چگونگي رفتار با انسان و سير انسان به سوي مقصد تربيتي نقش تعيين کننده دارد. با توجه به همين جايگاه است که در سخنان پيشوايان معصوم: بر شناخت انسان و معرفت نفس تأکيدي بسيار شده است تا جايي که هيچ شناختي با آن قابل مقايسه نيست.[٢٦٠]

هدف و نهايت تربيت در اسلام، شناخت خداست و اين راه از طريق خود انسان است. رسول خدا٦ فرموده است:

مَنْ عَرَفَ نفسَه فقد عَرَفَ ربَّه؛[٢٦١]

هر کس خود را بشناسد، پروردگار خود را شناخته است.

حضرت علي٧ مي‌فرمايد:

غايَةُ المَعرِفَةِ أَن يَعرِفَ المَرءُ نَفسَهُ؛[٢٦٢]

هدف نهايي معرفت، آن است که آدمي خود را بشناسد.

با توجه به آيات و روايات فوق، ده‌ها آيه و روايت ديگر مي‌توان فهميد که يکي از مهم‌ترين دلايل توجه به روش‌هاي تربيتي درباره انسان، آن است که اين موجود شگفت‌آور به توانايي‌هاي خود پي ببرد و خود را بشناسد و از طريق خودشناسي به معرفة الله برسد.

٣-١. حقيقت‌جويي

يکي ديگر از دلايل توجه به امر تربيت انسان، بيداري فطرت حقيقت‌جويي در اوست. انسان ذاتاً کنجکاو است و کنجکاوي در او فطري است. حقيقت‌جويي، عشق، زيبايي همه از امور فطري به شمار مي‌روند.[٢٦٣] از اين‌رو براي رسيدن به فطرت خود، او را بايد آگاه ساخت و تذکرات لازم را به او داد که به فطرت خود _ که همان حقيقت‌جويي است _ برسد. انسان به سبب ذات خود، در پي آن است که حقايق جهان را درک کند و به راز هستي پي ببرد و به همين دليل است که خود را به خطر مي‌اندازد در اعماق درياها و اقيانوس‌ها غوطه‌ور

[٢٦٠]. سيري در تربيت اسلامي، ص٦٥.

[٢٦١]. بحارالانوار، ج٢، ص٣٢.

[٢٦٢]. غررالحکم، ج٤، ص٣٧٢.

[٢٦٣]. سيري در تربيت اسلامي، ص١٠٢.