علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٦٨
مقدمه
از جمله شئون
پيامبر٦ در
امر هدايت امت، تبيين و تفسير وحي بوده است. با
گسترش اسلام در مناطق مختلف و ارتحال آنحضرت، ضرورت انتقال تفاسير معصومانه
پيامبر و نشر تعاليم اسلام و تعليم مردم آن مناطق ضروري
مينمود. از اينرو، برخي از صحابه به اين مناطق بار سفر
بستند و اقدام به تشكيل مراكز علمي كردند كه نتيجه آن، ظهور
مكاتب و مدارس علمي مختلف در اين مناطق بود. اين مدارس بعدها به
مدارس مكه، مدينه، بصره، كوفه و شام معروف شدند و معلمهاي آنها به ترتيب
عبارت از عبداللهبن عباس، ابيبن كعب، ابوموسي اشعري، عبداللهبن
مسعود و ابوالدرداء[١٨٤] بودند.
مسلمانان از مناطق مختلف بلاد اسلامي در پي كسب علم و دانش به
اين مدارس گسيل شدند و با كسب علم و دانش، خود، كرسي استادي
را بر عهده گرفتند و به عنوان تابعين، به تعليم معارف دين به
مشتاقان و تشنگان معارف اسلام پرداختند. يكي از كساني كه از
اين مدارس سر برآورد و بر كرسي حديث و فقه و تفسير
تكيه زد، قَتادة بن دِعامه سَدوسي بصري است.
از آنجا که در تفاسير مهم شيعه همچون مجمع البيان و الميزان از آراء تفسيري قتاده به فراواني ياد شده و از طرفي، شخصيت علمي و ويژگيهاي فردي قتاده از منظر دانش رجال شيعه، چندان مورد بررسي قرار نگرفته است، اين نوشتار درصدد است به شرح حال و نقد و بررسي اقوال و نظرات تفسيري وي بپردازد.
ويژگيهاي فردي، حيات علمي، قتاده و اهلبيت و نقدهاي وارد بر قتاده از مباحث مطرح شده در اين مقاله است.
زندگي قتاده
قَتادَة بن دِعامه سَدوسي بَصْري[١٨٥] مکنّي به أبوالخطاب، از مفسران عامّه و از جمله تابعين است که بهرغم کور مادرزاد بودن، هوش و ذكاوت بسياري داشت.[١٨٦] مورخان در تاريخ ولادت او اختلاف نظر دارند؛ عدهاي ولادت او را سال شصت[١٨٧] و عدهاي ديگر سال ٦١
[١٨٤]. تفسير و مفسرون، ج١، ص٢٨٨ و ٢٨٩.
[١٨٥]. الانساب، ج٣، ص٢٣٥.
[١٨٦]. تهذيب التهذيب، ج٨، ص٣١٥؛ معرفة الثقات، ج٢، ص٢١٥.
[١٨٧]. هدية العارفين، ج١، ص٨٣٤؛ طبقات خليفة بن خياط، ص١٧٦.