علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٨٤
مقدمه
جهان هستي بر اساسحکمت خداوندي، محل ظهور شايستگيها و کمالات است و هر موجود، بر اساس استعداد وجودي خويش، حقيقت خود را در زندگي نمودار ميسازد و تا حد توانايي، نيروها و قواي ذاتي خود را به فعليت ميرساند. رسيدن به کمال هستي خود بدون وسيله مسير نيست و وجود نيروهاي مختلف از قبيل غرايز، فطرت، استعداد، امکانات طبيعي و منابع انساني لازمه رسيدن به کمال حقيقي است.
انسان موجودي است که براي به فعليت رساندن نيروي داخلي موجود، نيازمند عوامل بيروني است و تا آن عوامل بيروني تأثيرگذار نباشند، بروز استعداد و قوا و تکامل امکانپذير نخواهد شد. از جمله عوامل بيروني که در شکوفايي استعدادها و هدايت انسان نقشي اساسي دارند، وجود انبيا و نيز تعليم و تربيت انسان در ابعاد فردي، اجتماعي، سياسي، اعتقادي و اخلاقي هستند.
از آنجا که تعليم و تربيت روشي براي تکامل انسانهاست، اسلام براي آن اهميتي ويژه قائل است. از سوي ديگر، هرجا سخن از ارسال رسول است، تعليم و تربيت و تزکيه را برنامه اصلي آنان قرار ميدهد:
Gهُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولاً مِنْهُمْ يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَإِن كَانُوا مِن قَبْلُ لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍF؛[٢٥٣]
او کسي است که در ميان جمعيت درس نخوانده، پيامبري از خودشان برانگيخت که آياتش را بر آنها بخواند و تزکيهشان کند و به آنان کتاب و حکمت بياموزد، هرچند پيش از آن در گمراهي آشکار بودند.
خداوند متعال براي انسان مقرر فرموده است که به اختيار خود و با پيروي از دستورات پيامبران و برنامههاي آسماني و با کوشش و تلاش پيگير، تعليم و تربيت کسب کند و به مقام شايسته انساني برسد؛ زيرا سرکشي غرايز حيواني و ظلمات جهل و خواهشهاي نفساني را جز با تربيت صحيح و الهي، نميتوان مهار و برطرف کرد.[٢٥٤] نقش شگفتانگيز تعليم و تربيت در زندگي انسان _ و حتي حيوان _ بر هيچ خردمندي پوشيده نيست و تا کنون هم ضرورت آن مورد ترديد قرار نگرفته است؛ چرا که تعليم و تربيت صحيح ميتواند
[٢٥٣]. سوره جمعه، آيه ٢، ترجمه محمدکاظم معزي.
[٢٥٤]. ضرورت تعليم و تربيت، ص٤.