علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٨٠

نيز هلاک كردي. به خود بيا اي قتاده! مراد آيه كسي است كه با زاد و توشه و مال‌الاجاره حلال از خانه و ديار خويش خارج شده و قصد مكه معظمه را نموده، در حالي كه عارف به حق ما اهل‌بيت پيغمبر است و دلش هواي ما را دارد؛ چنان‌كه خداوند در آيه ديگر مي‌فرمايد Gفَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِي إِلَيْهِمْF.[٢٤٩] مقصود آيه، خانه خدا نيست؛ زيرا در اين صورت لازم بود بفرمايد: «اِلَيْهِ». به خدا سوگند ما مقصود و مضمون دعاي ابراهيم خليل هستيم كه هر كس قلبش به ما تمايل داشته باشد حجش قبول و اگر در دلش محبت ما نباشد حجش مقبول نيست. اي قتاده! هركس چنين باشد در روز قيامت از عذاب جهنم در امان است. قتاده گفت: به خدا سوگند! آيه را جز به اين شكل، به شكل ديگري تفسير نخواهم كرد. سپس امام باقر٧
فرمود: به خود بيا اي قتاده! معارف قرآن را كسي مي‌داند كه قرآن خطاب به او نازل شده است.[٢٥٠]

بنابراين با توجه به اصول و ضوابط که حديث‌شناسان متأخر براي پذيرش و عدم پذيرش روايات راوي بيان مي‌کنند، نقدهايي همچون تدليس و ارسال در روايات، قدري بودن و تفسير کردن کلام الهي راي خود، بر قتاده وارد است که همين امور سبب بي‌اعتمادي به روايات او مي‌شود.

نتيجه‌گيري

قَتادَة‌ بن دِعامه سَدوسي بَصْري، مکنّي به أبوالخطاب، از مفسران عامّه و از جمله تابعين به شمار مي‌رود که به احتمال قوي متولد سال ٦١ و متوفاي ١١٧ است. قتاده از شخصيت‌هاي علمي اهل‌سنت است و با اين‌که کور مادر زاد بود، اما حافظه‌اي قوي داشت و در علوم مختلف مرجع علمي و دانشمند عصر خويش به شمار مي‌رفت. از اين‌رو اقوال فراواني در تفاسير عامه و خاصه از او نقل شده است. به‌رغم نقدهايي مانند مدلس بودن، ذکر روايات بدون سند و داشتن تفکرات قدري، غالب علماي عامه، وي را موثق دانسته
و به اقوال او در تفسير استناد مي‌کنند. اما در نزد شيعه وثاقت او به اثبات نرسيده و اقوال
او فاقد ارزش تفسيري است و با وجود اثبات حقانيت جايگاه اهل‌بيت براي او و اعتراف صريح بر آن، استمرار بر روش سابق خويش، از وي در نگاه شيعه، چهره‌اي ناموجه ترسيم کرده است.

[٢٤٩]. سوره ابراهيم، آيه ٣٧.

[٢٥٠]. الکافي، ج٨، ص٣١١.