علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٤٥

طوسي و تاريخ دمشق ابن عساکر براي اين عهدنامه ذکر مي‌کند.

شروح و ترجمه‌ها

نهج البلاغه به دلايل مختلف، داراي جذابيت بالايي است و به همين دليل، مترجمان بسياري را به خود جذب کرده که شمار آنها تقريباً به چهل مي‌رسد. گرچه براي روند بهتر پژوهش به ترجمه‌هاي ديگر نيز توجه شده، اما نکته اين جاست که ذکر تک‌تک آنها باعث اطاله مطلب و از دست رفتن رشته اصلي مي‌شود. از اين‌رو از ترجمه‌هاي ارزشمندي مانند ترجمه قرن پنجم و ششم هجري (به سبب تقدم زماني، تفاوت واژگان و سبک ترجمه)، ترجمه استاد آيتي (دقيق‌تر و علمي‌تر بودن ترجمه واژگان) و ترجمه استاد شهيدي (ادبي و موزون بودن ترجمه) استفاده شده است.

در باب شروح، سعي شده از محتواي ديگر شروح غافل نماند، اما جان کلام اين‌که اکثر شروح، افزون بر معاجم، از سه شرح اصلي ابن‌ابي‌الحديد، ابن‌ميثم و علامه مجلسي نيز بهره برده و تقريباً توضيحاتي شبيه به هم دارند. تفاوت آنها با يکديگر، سبک، لحن، بيان و... آنهاست. ناگفته نماند اين سه شرح داراي اعتبار و ارزش محتوايي بالايي هستند و پژوهشگران زيادي را به سوي خود جذب مي‌کنند.

ترکيب «اشعار قلب» با ترجمه‌ها و شروح يادشده، مقايسه و بررسي شده‌اند. ضمن اين‌که براي هر کلمه يا ترکيب آن کلمه با ديگري، خانواده حديث تشکيل شده و سپس حدود و اشتراکات استعمال آن واژه و موضوعات آن در کلام ائمه: مورد کاوش قرار گرفته است. براي بخش حديثي نيز از منابع ارزشمندي مانند صحيفه سجاديه، بحار الانوار و... استفاده شده است.

در اين‌باره پژوهش‌هايي اندک و پراکنده مانند پايان‌نامه بررسي مفهوم زهد در قرآن کريم و نهج البلاغة و عرفان[٩٠] و مقاله «گستره معنايي رحمان و رحيم در روايات اهل‌بيت»[٩١] انجام شده است. اما هنوز پژوهش لغوي _ حديثي به منظور نماياندن ظرافت‌هايي معنايي بر روي کلمات نهج البلاغه و طبعاً ترکيب «إشعار قلب» انجام نپذيرفته است و همين امر، پرداختن به اين پژوهش را ضروري‌تر مي‌کند. از اين‌رو قصد شده «إشعار قلب» در جمله

[٩٠]. به قلم محمد حسين فصيحي از جامعة المصطفي العالمية.

[٩١]. به قلم آيت‌الله محمدي ري‌شهري، مجله علوم حديث، شماره ٥٩ - ٦٠.