علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٣٣
كفاية، على أن دعوى التواتر فيها إجمالا غير بعيدة؛[٦٦]
آنچه از اين روايات به دست ميآيد اين است که محمد بن ابي زينب فردي گمراه، گمراه کننده و داراي عقيده فاسد است. اگرچه برخي روايات درباره وي ضعيف السند هستند، اما روايات صحيح نيز بود که همين مقدار [در اثبات مطلب] کفايت ميکرد. از طرفي ادعاي تواتر اجمالي اين همه روايت درباره او بعيد به نظر نميرسد.
يکي از اين روايات درباره ابوالخطاب چنين است:
عِيسَى بْنِ أَبِي مَنْصُور قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ٧ وَ ذَكَرَ أَبَا الْخَطَّابِ فَقَالَ: اللَّهُمَّ الْعَنْ أَبَا الْخَطَّابِ فَإِنَّهُ خَوَّفَنِي قَائِماً وَ قَاعِداً وَ عَلَى فِرَاشِي اللَّهُمَّ أَذِقْهُ حَرَّ الْحَدِيدِ؛[٦٧]
عيسي بن ابيمنصور ميگويد: از امام صادق٧ شنيدم که فرمود: خدايا! ابوالخطاب را لعنت کن؛ چرا که او در همه حال، ايستاده، نشسته و در بستر آرميده مرا به هراس افکنده است. خدايا! گرمي آهن [شمشير] را به او بچشان.
در برخي روايات، ابوالخطاب از کساني معرّفي شده که داراي ايمان عاريتي و امانتي بوده است؛ يعني در برههاي عقايد مورد تأييد داشته و فردي مؤمن به شمار ميآمده، اما با ادّعاهاي غلوآميز و دروغ بستن به ائمه: و... از دايره ايمان خارج و ايمان از وي سلب شده است:
عِيسَى شَلَقَانَ، قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي الْحَسَنِ٧ وَ هُوَ يَوْمَئِذٍ غُلَامٌ قَبْلَ أَوَانِ بُلُوغِهِ: جُعِلْتُ فِدَاكَ مَا هَذَا الَّذِي يُسْمَعُ مِنْ أَبِيكَ أَنَّهُ أَمَرَنَا بِوَلَايَةِ أَبِي الْخَطَّابِ ثُمَّ أَمَرَنَا بِالْبَرَاءَةِ مِنْهُ. قَالَ: فَقَالَ أَبُو الْحَسَنِ٧ مِنْ تِلْقَاءِ نَفْسِهِ:إِنَّ اللَّهَ خَلَقَ الْأَنْبِيَاءَ عَلَى النُّبُوَّةِ فَلَا يَكُونُونَ إِلَّا أَنْبِيَاءَ وَ خَلَقَ الْمُؤْمِنِينَ عَلَى الْإِيمَانِ فَلَا يَكُونُونَ إِلَّا مُؤْمِنِينَ وَ اسْتَوْدَعَ قَوْماً إِيمَاناً فَإِنْ شَاءَ أَتَمَّهُ لَهُمْ وَ إِنْ شَاءَ سَلَبَهُمْ إِيَّاهُ، وَ إِنَّ أَبَا الْخَطَّابِ كَانَ مِمَّنْ أَعَارَهُ اللَّهُ الْإِيمَانَ: فَلَمَّا كَذَبَ عَلَى أَبِي سَلَبَهُ اللَّهُ الْإِيمَانَ... ؛[٦٨]
عيسي شلقاني ميگويد: به امام کاظم٧ _ در حالي که هنوز به سن بلوغ نرسيده بود _ گفتم: فدايت شوم چرا پدر شما زماني ما را به دوستي و همياري ابوالخطاب دستور داد و سپس به برائت و دوري گزيني از وي امر فرمود؟ امام کاظم از پيش خود فرمود: خدا فرستادگاني را خلق کرد و آنان در اين کار [پس از انتخاب الهي] مجبورند و پا پس نمينهند و مؤمنان را بر ايمان خلق کرد و آنان نيز هميشه مؤمن ميمانند. گروه سومي
[٦٦]. معجم رجالالحديث، ج١٤، ص٢٥٩.
[٦٧]. رجال كشي، ص٢٩٠، ح٥٠٩.
[٦٨]. همان، ص٢٩٦، ح٥٢٣.