علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٩٠
در پايان بايد گفت با مراجعه به آيات و روايات مختلف و بررسي هر يک از آنها، به دلايل بيشتري از فرديت يا فلسفه تربيت _ که چيستي و چرايي آن است _ ميرسيم که عبارت است از پرورش نيکو، تقوا، تکريم انسان، شناخت جامعه، تاريخ و طبيعت و... که به دليل اطاله کلام، تنها به ذکر نام آنها بسنده ميشود.
٢. مباني عرفاني تعليم و تربيت اسلامي
عرفان در لغت به معناي شناخت و آگاهي است و در اصطلاح، به نوع خاصي از معرفت اطلاق ميشود؛ نوعي معرفت شهودي و حضوري که از راه اشکال گوناگون سير و سلوک معنوي به دست ميآيد. موضوع اصلي عرفان اسلامي خداي متعال، اسماء، صفات و افعال است. واژه عرفان، به دو معنا به کار ميرود: «عرفان نظري» و «عرفان عملي». عرفان نظري _ که گاهي به آن علم مشاهده، علم مکاشفه يا عرفان علمي نيز اطلاق ميشود _ نوعي جهانبيني و بينش عرفاني است که خداشناسي عرفاني و انسانشناسي عرفاني را دربر ميگيرد.[٢٧١]
در عرفان، روشها و نظريههايي وجود دارد که با کمک آنها ميتوان راههايي جديد در تعليم و تربيت نشان داد و سازههاي کار آمدي طراحي کرد که به عنوان آموزش و پرورش نوين در جوامع بشري به اجرا درآيند و نارساييهاي برنامههاي عقلگرا و سودطلب را نداشته باشند.[٢٧٢]
عرفان با دين و قرآن هماهنگ است و در عين حال، امکان لازم براي ارائه نظريهاي نوين تعليم و تربيتي را نيز دارد؛ چرا که از مباني استواري مانند حضور خدا در ظاهر و باطن، انساني که دست خداست، عشقي که هستي را فرا گرفته، عقلي که بايد در خدمت عشق باشد، کمالي که به اندازه خدا به انسان نزديک است و محبتي که مشگل گشا و ثمره عرفان است تشکل ميشود.[٢٧٣] Gوَالَّذِينَ آمَنُوا أَشَدُّ حُبَّاً لِلهِF؛[٢٧٤] «آنهايي که ايمان آوردند شديدترين عشق و محبت را نسبت به خداوند دارند.» همين محبت براي ارائه نظريهاي جامع در تربيت کافي است؛ عشقي که دوسويه که بين خدا و انسان رابطهاي مستحکم ايجاد کرده
[٢٧١]. مجموعه آثار شهيد مطهري، ج٢٣، ص٣٢٨.
[٢٧٢]. «تعليم و تربيت عرفاني»، ص٢٣.
[٢٧٣]. همان، ص٢٣.
[٢٧٤]. سوره بقره، آيه ١٦٥.